Lingvističke aktuelnosti

Upisano u kategoriju: Tribina, Broj 4

 

Rad Lingvističke tribine Instituta za srpski jezik SANU

Lingvistička tribina u Institutu počela je da radi u decembru 1999. god., a do decembra 2000. god. održano je 18 sastanaka sa predavanjima i razgovorom na različite teme, od kojih se većina odnosila na planirani ciklus  pod naslovom: Tipovi rečnika i njihova uloga u sticanju sistemskog lingvističkog znanja. Do maja 2000. god., kako je već prikazano u dva broja ovog časopisa, bili su predstavljeni sledeći tipovi rečnika: rečnik stereotipa, etnolingvistički rečnik, staroslovenski (crkvenoslovenski) rečnici, dijalekatski (regionalni) rečnici, obratni (atergo) i tvorbeni rečnici. Do kraja decembra ove godine ovaj spisak upotpunjuju predavanja o sledećim tipovima rečnika: kontaktološkim, frekvencijskim i rečnicima novih reči. Uz predstavljanje opštih karakteristika navedenih tipova rečnika, predavači su govorili o istorijatu njihovog nastajanja, o teorijsko-istraživačkom radu koji je prethodio ili koji treba da prethodi nastanku pojedinih tipova rečnika, o lingvističkim sredinama i školama koje su inicirale izradu pojedinih tipova rečnika, o otvorenim pitanjima u vezi sa pojedinim problemima u izradi rečnika određenog tipa i sl. Pošto predavači i izrađuju određeni tip rečnika, zanimljiva su bila i njihova lična iskustva da se u obradi leksičkh jedinica određenog tipa mogu javiti novi tipovi ili netipični slučajevi, koji zahtevaju proširivanje i dograđivanje ne samo polaznih teorijskih okvira i parametara nego i metodoloških postupaka. Tako se leksikograf i svojim praktičnim radom svrstava i među lingviste teoretičare.

Predavač mr Jovan Ajduković iz Beograda, na primeru izrade kontaktološkog rečnika rusizama, predstavio je principe izrade ovog tipa rečnika, pri čemu je odredio i šta su to kontaktološki rečnici, koje su razlike između kontaktološkog i etimološkog rečnika i kakav je doprinos kontaktološkog rečnika u izradi deskriptivnog rečnika srpskog jezika. Prof. dr Smiljka Vasić iz Beograda svojim predavanjem o frekvencijskim rečnicima pokazala je ne samo značaj podataka koje nude frekvencijski rečnici za dalja lingvistička istraživanja, nego je i kao autor više takvih rečnika iz Svetog pisma i savremenih srpskih romana, predstavila metodologiju i principe izrade koje je sama uobličila, kao i velike mogućnosti kompjuterske tehnike za egzaktno, kvantitativno i sistematično predstavljanje jedinica leksičkog sistema i njihovih strukturnih i semantičkih osobina. Projektom izrade frekvencijskih rečnika obuhvaćeni su romani od 90-tih godina (do sada su urađeni i objavljeni sledeći rečnici: Rečnik četiri jevanđelista, i rečnici sledećih romana: Hazarskog rečnika M. Pavića i Bezdna S. Velmar-Janković), sa ciljem izrade opšteg frekvencijskog rečnika savremene srpske proze. Krajnji cilj profesorke Vasić jeste da na osnovu ovog opšteg frekvencijskog rečnika odredi korpus za izradu školskog rečnika savremenog srpskog jezika. Dr Ðorđe Otašević, naučni saradnik Instituta, u svom predavanju o rečnicima novih reči istakao je otvorena pitanja koja je fokusirao u svom istraživanju ove problematike u toku izrade doktorske teze i u toku pripreme za izradu rečnika novih reči. To su uglavnom problemi tipske leksike, za koju lingvisti preporučuju selektivnu obradu u rečnicima. Detaljniji uvidi u probleme, kako je istakao Otašević, pokazuju da je pojam tipske leksike veoma problematičan sa stanovišta svih relevantnih parametara koje određuju jedinice u leksičkom sistemu, i da bi rečnici novih reči selektivnim postupkom dali netačne i nepotpune informacije o sistemskoj uređenosti tipske leksike.

Zanimljiva su bila i druga predavanja održana na Lingvističkoj tribini. Naročito je bio značajan razgovor na temu: Tradicionalno i moderno u srpskoj lingvistici, održan 28. juna ove godine. U razgovoru su učestvovali renomirani lingvisti, profesori sa fakulteta iz Beograda i Novog Sada: dr Darinka Gortan-Premk, dr Svenka Savić, dr Živojin Stanojčić, dr Predrag Piper i dr Ljubiša Rajić, a pismeni prilog razgovoru dostavio je i prof. dr Danko Šipka iz Poznanja (Poljska). Razgovor, diskusija i reagovanje objavljeni su u celini u drugom i trećem broju časopisa Lingvističke aktuelnosti. Veliku pažnju lingvista izazvalo je i predavanje na temu: Elektronski korpus srpskog jezika i Rečnik SANU mr Vlada Ðukanovića, saradnika Instituta. On je na osnovu dugogodišnjeg istraživačkog rada na programu za primenu kompjutera u leksikografskoj obradi u Rečniku SANU izneo mogućnosti ove primene i prednosti koje takva primena omogućuje. Prof. dr Milorad Dešić, sa Filološkog fakulteta u Beogradu, u predavanju na temu: Rečnici u nastavi srpskog jezika i književnosti, na osnovu sopstvenog iskustva u vođenju metodičke nastave, kao i na osnovu rezultata istraživanja svojih doktoranata, predstavio je zanemarivanje priručničke uloge rečnika u tumačenju nastavnih jedinica iz jezika i književnosti. Učenici u mnogim školama u Srbiji jedva mogu da navedu naslov jednog rečnika, jer ovakve priručnike ne nalaze među drugim knjigama u školskim bibliotekama. Za ovakvu situaciju, osim prosvetnih poslenika deo krivice snose i oni koji izrađuju rečnike, profesionalni leksikografi i njihove radne organizacije, jer su zatajili u predstavljanju svoga rada potencijalnim korisnicima. Pokazalo se da takvo stanje u školama proističe i iz činjenice da još nije urađen jednotomni rečnik savremenog srpskog književnog jezika, a da naša leksikografija nema ni jedan školski rečnik koji bi mogla da ponudi školama. Dragocene informacije sa Indoevropeističke konferencije u Haleu (Nemačka) posetiocima tribine dao je prof. dr Aleksandar Loma iz Beograda. Dr Biljana Sikimić, saradnik Instituta i Marija Vučković, stipendista u Institutu, predavanjem na temu Rečnici i narodna kultura, predstavile su dve publikacije značajne za naslovljenu temu.  Monografija A. A. Plotnjikove Rečnici i narodna kultura značajna je zbog pregleda i rangiranja po vrednosti svih slovenskih dijalekatskih i regionalnih rečnika, pa i rečnika srpskog jezika. Druga, Podkrkonoški rečnik J. Bahmanove, značajna je po tome što pruža nova saznanja o mogućnosti predstavljanja narodne kulture u dijalekatskim rečnicima: izradom ideografskog rečnika i diferencijalnog dijalekatskog rečnika, sa odgovarajućom tehničkom aparaturom i uputstvima.            

Stana Ristić  (Beograd) 

Bez komentara »

No comments yet.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URL

Leave a comment

You must be logged in to post a comment.

Napravljeno pomoćuWordPressa