Lingvističke aktuelnosti

Upisano u kategoriju: Članci, Broj 4

NAJNOVIJI RADOVI IZ HRVATSKE KONTAKTOLOGIJE Rudolf Filipović, Antica Menac, Transfonemizacija u Rječniku anglicizama u ruskom jeziku: teorija i primjena. // Suvremena lingvistika, Zagreb, 1993, godina 19, svezak 1–2, str. 59–75. Naučni projekat Engleski element u evropskim jezicima ima za cilj izradu teorijske monografije i etimološkog rečnika  anglicizama u evropskim jezicima. Monografija treba da prikaže teoriju i njenu primenu u proučavanju anglicizama dvadesetak jezika, a rečnik treba da prezentira korpus svih anglicizama u ispitivanim jezicima i pokaže kako se anglicizmi formiraju i ponašaju u procesu integracije u jezik primalac. Projekatom je predviđena izrada rečnika anglicizama i u ruskom jeziku i to po metodologiji koja je opisana u rečniku anglicizama u hrvatskom jeziku. U ovom naučnom članku prezentiraju se osobine fonoloških sistema engleskog i ruskog jezika vezane za transfonemizaciju, ukazuje se na povezanost ortografije i izgovora u ruskom jeziku, predstavljaju se tipovi transfonemizacije engleskih fonema u anglicizmima u ruskom. Prema autorima, adaptacija engleskog izvora na fonološkoj ravni vrši se preko sva tri tipa transfonemizacije. Prvi tip, nulta transfonemizacija, ne pokazuje nikakva odstupanja i javlja se kod sedam samoglasnika i četrnaest suglasnika. Drugi tip, kompromisna transfonemizacija, javlja se samo kod četiri samoglasnika i četiri suglasnika. Razlika između fonoloških sistema najviše dolazi do izražaja u trećem tipu, slobodnoj transfonemizaciji, gde nema ni delimične podudarnosti u opisu fonema dvaju jezika. Ovim trećim tipom obuhvaćeni su: 1. dva engleska centralna samoglasnika čija se transfonemizacija provodi prema ortografiji; 2. osam dvoglasnika, jer se ta kategorija fonema ne nalazi u ruskom fonološkom sistemu, pa se transfonemizacija vrši uglavnom prema ortografiji;  3. pet suglasnika koji nemaju ekvivalenata u ruskom; 4. palatalizovani suglasnici kojih nema u engleskom. Novinu u dosadašnjoj metodologiji izrade rečnika predstavlja uvođenje petog indeksa e (pored indeksa a, b, c, d) koji se upotrebljava kao oznaka za anglicizme čija je ortografija formirana prema izgovoru palatalizovanih suglasnika.   Željka Fink Arsovski, Nekoliko primjera sekundarne adaptacije anglicizama u ruskom jeziku. // Zbornik HDPL Primjenjana lingvistika danas, Zagreb, 1994, str. 126–131. Predmet ovoga rada su imenički anglicizmi i njihove glagolske izvedenice koji nemaju odgovarajući glagol u leksičkom sistemu engleskog jezika. Autorka glagolske izvedenice analizira prvo na morfološkom nivou, utvrđuje koji  sufiksi i prefiksi učestvuju u tvorbi, zatim se bavi semantičkim nivoom, odnosno utvrđuje tip semantičke veze sa engleskim modelom (direktna veza, suženja ili proširenja značenja). Pri tvorbi glagola autorka izdvaja pet različitih sufiksa: dva jednostavna, slovenskog porekla /-i-, -ova-/; jedan složen, slovenskog porekla /-stvova-/; jedan složen od sufiksa nemačkog i slovenskog porekla /-irova-/; jedan složen od sufiksa francuskog, nemačkog i slovenskog porekla /-izirova-/. U radu se zaključuje da se pojedini glagoli tvorbeno dalje razvijaju dodavanjem postfiksa i različitih ruskih prefiksa, dok se na semantičkom nivou većina glagola dovodi u direktnu vezu sa imeničkim anglicizmom (vitamin – vitaminizirovat’).   Rudolf Filipović, Antica Menac, Transmorfemizacija u rječniku anglicizama u ruskom jeziku: teorija i primjena. // Filologija, Hrvatska akademija znanosti i umjetnosti, Razred za filološke znanosti, knjiga 24-25, Zagreb, 1995, str. 101–119. U članku se analiziraju osnovna transmorfemizacija i njena tri tipa (nulta, kompromisna i potpuna transmorfemizacija), zatim se objašnjava formiranje osnovnog oblika pojedinih vrsta reči i analizira adaptacija kategorije imenskog roda i glagolskog vida.   Rudolf Filipović, Antica Menac, Semantička adaptacija u rječniku anglicizama u ruskom jeziku: teorija i primjena. // Croatica, Prinosi proučavanju hrvatske književnosti, Zagreb, 1996, str. 111–124. Autori analiziraju semantički nivo anglicizama u pet kategorija: tri kategorije obuhvataju primarne promene (1. nulta semantička ekstenzija, 2. suženje značenja u broju, 3. suženje značenja u značenjskom polju) i dve kategorije obuhvataju sekundarne promene (4. proširenje značenja u broju, 5. proširenje značenja u značenjskom polju). U radu se dolazi do zaključka da se prve dve promene javljaju češće, dok se treća, suženje značenja u značenjskom polju javlja ređe. Anglicizmi integrisani u ruski jezik nakon primarne adaptacije pod određenim sociološkim uslovima nastavljaju adaptacuju i to u pravcu proširenja broja i polja značenja. Češća je zastupljenost proširenja broja značenja nego proširenje polja značenja. Analiza semantičke adaptacije anglicizama u ruskom po rezultatima se ne razlikuje od rezultata dobijenih u analizi anglicizama na semantičkom nivou u drugim evropskim jezicima.  Antica Menac, Morfološke i tvorbene pojave u anglicizmima ruskog hipijevskog slenga. // Suvremena lingvistika, godina 22, svezak 1–2 (broj 41–42), Zagreb, 1996, str. 425–435 Autorka analizira morfološku i tvorbenu adaptaciju anglicizama ruskog hipijevskog slenga.  Na području imenica  zapaža se preovladavanje muškog roda. Nepromenljive imenice srednjeg roda na samoglasnik u hipijevskom govoru nisu uopšte zastupljene. Preovladavaju imenice muškog roda na suglasnik, dok su imenice ženskog roda na a manje zastupljene. Imenice se adaptiraju po principima svih triju tipova transmorfemizacije, a pridevi i glagoli samo po principima potpune transmorfemizacije. Tvorba prideva je svedena uglavnom na jedan tip. Glagoli dobijaju brojne prefikse i sufikse za iskazivanje vidskih i drugih glagolskih značenja. Leksičko značenje se izražava engleskom (slobodnom) morfemom, a sva gramatička značenja ruskom (vezanom) morfemom. Prefiksi i sufiksi stranog porekla nisu upotrebljavani.  Antica Menac, Morfološka adaptacija anglicizama u hrvatskom i ruskom jeziku. // Prvi hrvatski slavistički kongres, Zbornik radova 1, Zagreb, 1997, str, 303–312. U hrvatskom i ruskom jeziku zapaža se sličnost u postupku transmorfemizacije anglicizama. Kod imenica, glagola i prideva gotovo jednako su zastupljena sva tri tipa transmorfemizacije. Sličnost se zapaža u distribuciji kategorije imenskog roda i glagolskog vida. Razlika se uočava u većoj toleranciji ruskog jezika prema indeklinabilnosti imenica, što omogućava stvaranje velike grupe indeklinabilnih imenica na samoglasnik. Druga se razlika ogleda u tome, što takve gramatički neadaptirane imenice dobijaju u ruskom jeziku srednji rod čime se njihov ionako mali broj povećava. U hrvatskom takve imenice ulaze u sastav imenica muškog roda i povećavaju njihov ionako veliki broj.  Rudolf Filipović, Antica Menac, Adaptacija ortografije anglicizama u hrvatskom i ruskom jeziku: teorija i primjena. // Suvremena lingvistika, godina 23, svezak 1–2 (broj 43–44), Zagreb, 1997, str. 61–71. Adaptacija ortografije anglicizama se provodi na osnovu pet principa. Prva četiri se primenjuju u hrvatskom i ruskom jeziku, a peti samo u ruskom. Novinu u dosadašnjoj teoriji jezika u kontaktu predstavlja peti princip kojim se reguliše jedna fonološka pojava tipična za ruski jezik, tj. palatalizacija suglasnika u određenim uslovima.    Rudolf Filipović, Antica Menac, Doprinos teoriji proučavanja anglicizama u ruskom i hrvatskom jeziku: odnos primarne i sekundarne adaptacije. // Croatica, 45–46, Zagreb, 1997, str. 83–91. Anglicizmi u ruskom i hrvatskom jeziku prolaze na semantičkom nivou dve faze. U prvoj fazi anglicizam prolazi kroz primarnu adaptaciju, što znači da je značenje engleskog modela preneseno bez promena, ili je preneseno suženjem broja odnosno polja značenja. U drugoj fazi adaptacije anglicizam prolazi kroz sekundarnu adaptaciju koja se izražava kroz proširenje broja značenja ili značenjskog polja.  Željka Fink, Anglicizmi kojima se u hrvatskom i ruskom jeziku imenuje odjeća i obuća (o nekim aspektima posuđivanja). // Jezička norma i varijeteti, Zagreb, 1998, str. 143–146. U ovom radu analiziraju se anglicizmi kojima se u hrvatskom i ruskom imenuju odeća i obuća. Autorka na analizi jednog broja pozajmljenica zaključuje da su i ruski i hrvatski jezik vrlo otvoreni i skloni preuzimanju stranih reči. Model se vrlo brzo adaptirira u jezik primaoca na ortografskom, fonološkom i morfološkom nivou. Što se tiče semantičkog nivoa, oba jezika preuzimaju ono značenje koje može da popuni prazno mesto u sistemu i istovremeno imenuje novi proizvod.  Antica Menac, Engleske riječi i izrazi u djelima Vladimira Majakovskog i Iljfa i Petrova. // Radovi zavoda za slavensku filologiju, vol. 32, Zagreb, 1998, str. 137–153. U radu se na ograničenom korpusu zaključuje da ruski anglicizmi, čak i kada pripadaju vremenski ograničenom trajanju, mogu biti proučavani s istih aspekata kao i u drugim jezicima i bez vremenske omeđenosti. U radu se govori o semantičkom području upotrebljenih anglicizama, suodnosu značenja i upotrebljivosti, prikazuje se analiza adaptacije anglicizama na ortografskom, fonološkom, morfološkom i semantičkom nivou.                                                                     Jovan Ajduković (Beograd)

 

Bez komentara »

No comments yet.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URL

Leave a comment

You must be logged in to post a comment.

Napravljeno pomoćuWordPressa