Lingvističke aktuelnosti

Upisano u kategoriju: Rečnici, Broj 4

Marin Mladenov: BUGARSKO–SRPSKI REČNIK (BЪLGARSKO–SRЪBSKI REČNIK). Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2000, 583 str.

              Do nedavno je bugarsko-srpska leksikografija bila ograničena samo na Bugarsko-srpskohrvatski rečnik Marina Mladenova sa oko 35000 reči i izraza,  koji je bio objavljen 1967. godine u izdanju Nolita u Beogradu.            

Nakon nešto više od tri decenije, ove, 2000. godine, isti autor objavljuje Bugarsko–srpski rečnik (B`lgarsko–sr`bski rečnik) za koji ističe da je „sasvim novo, dopunjeno, prošireno i prerađeno izdanje Bugarsko–srpskohrvatskog rečnika iz 1967. godine” (Predgovor VII).             Bugarsko-srpski rečnik (dalje u tekstu: Rečnik) sadrži oko 50000 odrednica i po obimu se ubraja u srednje dvojezične rečnike. Rečnički korpus je pažljivo odabran i zadovoljava dva bitna aspekta: a) relevantnom leksikom segmenti korpusa pokrivaju gotovo sve oblasti vanjezičke stvarnosti i b) svestan leksičkih promena u poslednjoj deceniji, autor u Rečnik unosi i najnovije leksičke slojeve oslanjajući se na „obogaćenu leksikografsku literaturu – srpsku i bugarsku, kao i na lični uvid … u najnoviju leksiku periodike, štampe, radija i televizije” (Predgovor VII).             Rečnik čine sledeći delovi: Predgovor (VII); Bugarska azbuka (VIII); Skraćenice – S`kraštenija  (IX–X); Uputstvo za upotrebu Rečnika (XI–HIII); Osnovna literatura (XV–XVI) i Rečnik (1–583).

             Recenzent i lektor za bugarski jezik Rečnika je dr Penka Barakova, lektor za srpski jezik Mirjana Milošević, a korektori su Denko Rangelov i Penka Barakova.

             Svaka odrednica Rečnika data je u posebnom odeljku u okviru koga se navode akcenatski i gramatički oblici i funkcionalnostilski kvalifikativi lekseme polaznog (bugarskog) jezika, njen semantički sadržaj (često izdiferenciran u više značenja) i tumačenje semantičkim ekvivalentima srpskog jezika kao leksikografskim definicijama. Svako značenje bugarske lekseme posvedočeno je primerima na bugarskom jeziku koji su vrlo korektno protumačeni na srpski jezik. U okviru odrednica, autor navodi i najfrekventnije sintagmatske spojeve i frazeologizme.             Imeničke lekseme se navode samo u osnovnom obliku, s izuzetkom nekih jednosložnih imenica muškog roda za koje se, zbog znatne morfološke razlike od paradigme u srpskom jeziku, navodi i oblik množine: m`ž (m`že), kral (krale), car (care) i sl.              Pridevske odrednice date su u Rečniku pretežno samo u muškom rodu jednine, ali Mladenov kod mnogih prideva za ilustraciju odabira primere sa celovitom ili selektivnom paradigmom, iz kojih se mogu videti sličnosti i razlike pridevskih nastavaka u bugarskom i srpskom jeziku. Pridevi na -nen kod kojih u ž. i sr. rodu jednine i sva tri roda množine dolazi do udvostručavanja n, navode se u sva tri roda, npr. aviacionen, -onna, -onno (avijatičarski, avijatički, vazduhoplovni); mnogostranen, -anna, -anno (mnogostran; svestran) i sl.

             Glagolske lekseme se navode u prvom licu jednine prezenta budući da je u bugarskom jeziku kategorija infinitiva iščezla. Glagoli su markirani po glagolskom vidu, a njihovi semantički ekvivalenti u srpskom jeziku prevode se infinitivom.

             Rečnik Mladenova ima poseban značaj u delu obrade gramatičkih (funkcijskih) reči (zamenica, predloga, partikula, veznika) jer pruža detaljniji uvid i u jedan deo gramatičkog sistema bugarskog jezika.

             Na partikulama po i naj npr. kroz pažljivo odabrane primere upečatljivo je predstavljen analitički tip poređenja prideva kao diferencijalna pojava u odnosu na srpski jezik.

             Kroz detaljno obrađene predloge, kod kojih je svako značenje pokriveno sa po nekoliko primera, korisnicima ovog Rečnika ponuđena je informacija o isključivo analitičkom tipu deklinacije imenica u bugarskom jeziku što je takođe diferencijalna pojava u odnosu na srpski jezik.

             Osim zameničkih odrednica u osnovnom obliku, Mladenov u Rečnik unosi i njihove padežne, kao i enklitičke oblike u vidu posebnih odrednica. Tako su npr. pored odrednice tja lič. zam. ona, uspostavljene i odrednice neja zam. (padež. oblik od tja) nje, njoj, nju, njom, ja zam. (akuz. od tja ) je, i (sa obeleženim akcentom) zam. (dat. od l. zam. tja). Iz izdvajanja odrednica neja, ja i  i i načina njihovog predstavljanja jasno da je neja duži oblik akuzativa od tja,  da je ja enklitički oblik akuzativa iste zamenice, a da je i njen enklitički oblik dativa, budući da se puni oblik dativa ostvaruje konstrukcijom sa predlogom na i punim oblikom akuzativa neja .             Rečnik je bogat izvor međujezičkih, bugarsko-srpskih homonima, npr.: bug. pita  =  srp. pogača; bug. sluh  = srp. glasina, trač; bug. lekcija =  srp. predavanje; bug. kucam  =  srp. hramljem; bug. tok = struja; bug. poslanik = srp. ambasador. Detaljni uvid u celokupnu rečničku građu pokazuje da će potencijalni korisnici Rečnika, zahvaljujući autorovom temeljnom poznavanju bugarskog i srpskog jezika i u ovom vrlo osetljivom leksičkom sloju, moći da izbegnu pogrešno usvajanje značenja bugarskih leksema identičnog ili sličnog fonetsko-fonološkog sklopa.              Bugarske lekseme u Rečniku Marina Mladenova tumače se najčešće sa po nekoliko semantičkih ekvivalenata srpskog jezika. Ilustracije radi, navodimo nekoliko primera: pročut čuven, slavan, poznat; razgovorka prijatan razgovor, čavrljanje, ćaskanje; sviden drag, mio, voljen.              Ono što Rečnik čini posebno vrednim i dragocenim jeste njegova pouzdanost i nepogrešivo tumačenje ne samo bugarske osnovne leksike, već i sintagmatskih spojeva i izraza, datih u okviru odgovarajuće odrednice. Sintagme i izraze, autor tumači adekvatnim jedinicama srpskog jezika. Ovo je od posebne važnosti ako se ima u vidu da se radi o dva bliskosrodna jezika sa brojnim identičnim, ili vrlo sličnim leksemama na fonetsko-fonološkom planu. Mećutim, u sintagmatskim spojevima ovakvih leksema česti su slučajevi u kojima ova dva jezika pokazuju različite realizacije značenja koje odražavaju različito segmentiranje vanjezičke stvarnosti. Svaki pokušaj kalkiranja ili bukvalnog tumačenja ovakvih spojeva ne samo da ne bi bio u duhu srpskog jezika, nego bi doveo u zabludu korisnike Rečnika, jer ne bi upućivao na isti sadržaj. Navešćemo samo nekoliko primera korektno protumačenih bugarskih sintagmi ovog tipa: bezobrazna hrana odvratna hrana (pod bezobrazen); černa d`ska školska tabla (pod d`ska); domašni ptici živina (pod ptica).              Za bugarske frazeologizme koji su po izrazu slični, a po sadržaju identični srpskim frazeologizmima, Mladenov koristi slobodan prevod dajući srpski ekvivalent u obliku u kome on funkcioniše u srpskom jeziku, npr.: edva sv`rzvam dvata kraja jedva vezujem kraj s krajem (pod kraj). Međutim, za frazeologizme koji se u bugarskom jeziku realizuju specifičnom leksičko–sintaksičkom strukturom koja bi i u slobodnom prevodu dala besmislen, nepostojeći frazeologizam u srpskom jeziku, autor navodi odgovarajuće srpske frazeologizme koji su na planu sadržaja, odnosno semantike ekvivalentni navedenim bugarskim frazeologizmima, npr.: otrjazal glavata na bašta pljunuti otac (pod otrjazvam);  šte ima da mu režat pod ezika izbljuvaće i majčino mleko (priznaće on sve) (pod reža).               Izložena i prokomentarisana zapažanja o Rečniku, kao i druga koja zbog prirode osvrta nisu izneta, preporučuju Bugarsko-srpski rečnik Marina Mladenova kao leksikografsko delo od izuzetne važnosti u oblasti bugarsko–srpske leksikografije. Obe njegove strane su podjednako pouzdane i precizne pa će u tom smislu biti od velike koristi prvenstveno bilingvalnim jugoslovenskim Bugarima na području Dimitrovgrada i Bosilegrada sa dvojezičnom nastavom, kao i studentima bugaristike, ali i svima onima koji se susreću sa bugarskim jezikom. Na kraju, bugarska i srpska stručna i naučna javnost dobile su u ovom delu nezaobilazni leksikografski izvor za komparativno proučavanje ne samo leksičko–semantičkih odnosa, već i drugih sociolingvističkih tema koje se tiču ova dva bliskosrodna jezika.  

5838 komentara »