Lingvističke aktuelnosti

Upisano u kategoriju: Projekti, Broj 7

 

TERENSKA ETNOLINGVISTIČKA ISTRAŽIVANjA OKOLINE LEPOSAVIĆA (KOSOVO)

U organizaciji Balkanološkog instituta SANU, od 18. do 26. avgusta 2001. obavljena su terenska etnolingvistička istraživanja severnog Kosova – u podkopaoničkim selima, u dolini Ibra i na planini Rogozni. U istraživačkom timu su bile Biljana Sikimić, naučni saradnik Balkanološkog instituta, Marija Ilić, postdiplomac na Filološkom fakultetu u Beogradu i Jelena Martinović, student etnomuzikologije na Muzičkoj akademiji u Beogradu.

Radilo se u sledećim potkopaoničkim selima: Guvnište, Graničane, Jelakce i Zemanica; u dolini Ibra obrađeni su: Gornji Krnjin, Kratina i Postijenje, a na Rogozni – Podkomnje, Jošanica i Vrba.

Snimljena etnolingvistička građa može poslužiti za dijalektološku i sociolingvističku analizu (snimljeno je oko 65 sati razgovora sa informatorima). Preliminarni uvid u stanje pokazuje najmanje dva govorna tipa (jedan podkopaonički i drugi u dolini Ibra), kao i govor Muslimana u selu Vrba. Dijalektološka i sociolingvistička istraživanja u ovoj oblasti su veoma složena, dijalektološki pouzdani informatori (starije žene) skoro uvek su poreklom iz drugih mesta, dok su muškarci bili zaposleni, najčešće kao rudari u obližnjim rudnicima. Ijekavski govor starijih informatora iz sela u dolini Ibra i na Rogozni danas je sasvim nestao kod govornika srednje i mlađe generacije. Problem se odražava i u ojkonimiji, npr. Drijen : Dren, Postijenje : Postenje.

Za etnolingvistička istraživanja korišćen je upitnik A. A. Plotnikove za Mali dijalekatski atlas balkanskih jezika znatno proširen drugim pitanjima slovenske duhovne kulture (narodna verovanja o biljkama i životinjama, narodna meteorologija, narodna medicina i tehnologija).

Etnolingvistička građa pokazuje kontinuitet sa stanjem na Kopaoniku: veoma je izražen kult mrtvih, dobro su očuvani svadbeni, božićni, slavski i žetvarski običaji (termin za „božju bradu” je svuda snaša), kao i ophodi Jeremija, tako da dobijena građa mahom odražava aktuelnu situaciju i nije etnolingvistička rekonstrukcija. Zabeležena je i znatna folklorna građa (pre svega predanja i legende), a pokazalo se da je etnomuzikološki pristup  zapravo komplementaran u savremenom terenskom radu usmerenom ka registrovanju fakata duhovne kulture. U istraženoj oblasti vlada potpuni tabu izgovaranja magijskih tekstova, pa su zabeleženi samo meteorološki magijski tektstovi ali ne i basme iako su ekipi na raspolaganju bili kompetentni informatori. U demonološkoj sferi dominira verovanje u veštice, a zabeleženo je i nekoliko predanja o ibarskim demonima. U krug neosepština (s. Gornje Graničane) odnosno prikazanija (s. Kratina) u ovom kraju ulaze još i zmaj, ala, karakondžula, vile i vampiri, a pomotnjica je termin za „kućnu zmiju”. Svuda su potvrđeni meteorološki termini za padavine u mesecu martu: jarčevi, kobile i cigani. Poneki informatori pridražavaju se tabua pominjanja zmije i kukavice (pevalica).

 

Biljana Sikimić  (Beograd)

 

 

Bez komentara »

No comments yet.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URL

Leave a comment

You must be logged in to post a comment.

Napravljeno pomoćuWordPressa