Lingvističke aktuelnosti

Upisano u kategoriju: Disertacije, Broj 7

 

Maja Kostić  (Beograd)

 

UTICAJ DEMOGRAFSKIH ČINILACA NA ARTIKULACIONE POREMEĆAJE KOD DECE PREDŠKOLSKOG UZRASTA

 

 

Magistarski rad je odbranjen u martu 2001. godine na Ekonomskom fakultetu u Beogradu.

Predmet istraživanja je utvrđivanje uzročno-posledičnih odnosa između demografskih činilaca, nivoa artikulacije i artikulacionih poremećaja kod dece predškolskog uzrasta, kao jednog od najčešćih poremećaja jezika.

Cilj istraživanja je otkrivanje veza između demografskih činilaca i njihovog uticaja na razvitak artikulacije i artikulacionih poremećaja, da bi se omogućilo kontinuirano praćenje pravilnog, nepravilnog i poremećenog govora i obezbedilo uspostavljanje blagovremenih, preventivnih, zaštitnih i terapijskih mera u okviru zdravstvene zaštite i vaspitno-obrazovnog rada, u široj oblasti poremećaja jezika kao osnovnog komunikativnog sredstva.

Zadaci istraživanja su da se izvrši ispitivanje grupe dece iz uzorka i ispitivanje roditelja demografskim upitnikom i testom za ispitivanje artikulacije. Zatim da se izvrše statističke analize dobijenih rezultata prema određenom postupku na osnovu kojih će se utvrditi veza između demografskih činilaca i stepena artikulacione razvijenosti dece pred polazak u školu, na uzrastu od šest i sedam godina, jer je to poslednji kritični period u razvoju artikulacije, pa i poslednji trenutak za početak sigurnije korekcije. Posmatrana je artikulacija kao polazna osnova za razumevanje govora i jezika, jer u toj oblasti ima najveći procenat poremećaja.

                Rad je pilot istraživanje uzorka koje je omogućilo da se testira predložena metodologija, ali ne i da se sa sigurnošću zaključi o čitavoj populaciji dece od šest do sedam godina. . Uzorak čine ispitanici od šest i sedam godina. Broj ispitanika iznosi sto. Pilot istraživanje je trebalo da bude samo podsticaj za ispitivanje veze jezika i društva kao celine i njegovog uticaja na poseban vid govornog dečijeg ponašanja: pravilne i nepravilne artikulacije. To nije samo povezivanje demografije sa lingvistikom i njenim sociolingvističkim usmerenjima, već i povezivanje sa praktičnim potrebama društva, kada je jezik u pitanju. To je povezivanje i sa defektologijom kao naukom koja se bavi ne samo govorom uopšte, nego poremećenim govorom i ukazivanjem pomoći deci u trenutku razvoja, da ne razviju pogrešan govor pod uticajem nepoželjnih sredinskih i društvenih činilaca.

                Ispitivanje je obavljeno u vrtićima na teritoriji opštine Stari grad (centar Beograda) koja predstavlja jezgro žitelja i porodica razvijenog socijalnog statusa. Po pretpostavci, to su najbolji mogući socio-ekonomski uslovi za opšti razvitak dece, govorni razvitak, pa i za razvitak artikulacije. Birani su najpovoljniji uslovi, da bi se mogli bolje sagledati uticaji demografskih činilaca na stepen govorne razvijenosti.

                Metod ispitivanja je bio empirijski (takozvani ex post facto eksperiment – Živan Ristić, 1995. g.)  sa statističkom obradom podataka.

Na osnovu rezultata dati su zaključci koji obuhvataju tri oblasti, značajne po polaznim pretpostavkama za govorni razvitak:

  1. Opšti rezultati o razvijenosti artikulacije

  2. Vreme provedeno sa ispitanikom u toku dana za:

    1. egzistencijalne potrebe

    2. duhovne potrebe

  3. Vaspitno-obrazovni i socio-ekonomski uslovi porodica ispitanika

Zaključci istraživanja:

I.                     Ne postoje statistički značajne razlike u posmatranom uzorku ispitanika kada je reč o opštim pokazateljima kao što su pol, uzrast, redosled rođenja i ko su čuvari deteta.

II.                   Postoje statistički značajne razlike u vezi sa ukupnim vremenom koje roditelji utroše na održavanje egzistencijalnih potreba za rast i razvoj ispitanika i to naročito u kupanju i uspavljivanju, hranjenju i presvlačenju, a zatim i u ostalim potrebama koje pripadaju ovoj grupi ispitivanih parametara.

III.                 Pokazalo se da vreme bavljenja ispitanikom utiče ne samo na fizički rast i razvoj, već i na duhovni rast i razvoj i na kvalitet i nivo artikulacione razvijenosti.

IV.                 Ispitanici sa kojima su roditelji provodili najduže vreme imali su najviše skorove u artikulaciji, a čak četvrtina ispitanika N = 23 je imala maksimalni skor od devedeset poena na testu artikulacije.

V.                   Pokazalo se da je u ispitivanoj grupi samo jedan ispitanik imao poremećen govor. Minimalni skor dostignuća na testu artikulacije je N = 54. Drugim rečima on je imao 50% nerazvijenih glasova.

VI.                 Ispitivana grupa dece u proseku je dostigla viši nivo artikulacione razvijenosti 77%, to jest ima pozitivne tendencije ka maksimalnim skorovima: dvadesettri ispitanika iz grupe dostiglo je maksimalni skor od devedeset poena. U dosadašnjim statističkim istraživanjima artikulacije prosečan skor se kretao od 70% do 75%.

VII.               Nema statistički značajne razlike između dostignuća razvijenosti artikulacije, to jest između ispitanika koji imaju artikulaciju manju od devedeset i ispitanika koji imaju devedeset, kada je starost oca u pitanju.

VIII.             Nema statistički značajne razlike između dostignuća razvijenosti artikulacije, to jest između ispitanika koji imaju artikulaciju manju od devedeset i ispitanika koji imaju devedeset, kada je starost majke u pitanju.

IX.                 Ne postoje statistički značajne razlike između dostignuća na testu artikulacije i višegeneracijskih uslova života u porodici.

X.                  Obrazovna struktura roditelja je vrlo ujednačena: najviše roditelja je sa višom i visokom školskom spremom, zatim sa srednjom školom dok nepismenih nema, a osnovno školsko obrazovanje je minimalno zastupljeno 2%. To je doprinelo visokom stepenu artikulacione razvijenosti i usvojenosti standardnog (književnog) jezika.

XI.                Ne postoje statistički značajne razlike između artikulacionog dostignuća i statusa roditelja (oca i majke), obrazovanja oca i majke, položaja i zanimanja roditelja (oca i majke) kao ni bračnog stanja roditelja, ukupnog broja dece u porodici, ukupnog broja članova domaćinstva koji privređuju (mali broj ispitanika jedan ili dva u pojedinim grupama iz analize).

XII.              Postoje razlike na statistički značajnom nivou od 0,05 do 0,001 i 0,005 i između grupa sa najvišim artikulacionim dostignućima i izdvojenim demografskim činiocima koji su obrađivani i ANOVOM analizom.

Predlozi za dalja istraživanja

Mora se tragati za načinima da se u novoplaniranim istraživanjima povezuju složenije statističke metode posmatranih parametara i složenije korelacione analize, da bi se otkrili uticaji koji se iskustveno naslućuju i koji nesumljivo deluju na govornu razvijenost i uspeh u dobrom usvajanju govornih navika.

Nova istraživanja bi trebalo da se zasnivaju ne samo na jednom istraživačkom iskustvu na našoj populaciji, već na uzorku većih razmera, u više raznolikih opština, u više gradova, u književnoj i dijalekatskoj sredini, u razvijenim i nerazvijenim ekonomskim sredinama, u multilingvalnoj sredini, u povoljnim i nepovoljnim porodičnim uslovima.

                Naravno, to bi morala biti istraživanja timskog rada i interdisciplinarnog karaktera, na dobro planiranim demografskim i statističkim uzorcima koja bi rasvetljavala problem jezika i univerzalnih gramatičkih principa, kao preduslov za stvaranje univerzalne gramatike, sa ciljem predstavljanja jezika kao osnove međunarodnog sporazumevanja i komunikacije i razumevanja u savremenim uslovima života i rada.

Bez komentara »

No comments yet.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URL

Leave a comment

You must be logged in to post a comment.

Napravljeno pomoćuWordPressa