Lingvističke aktuelnosti

Upisano u kategoriju: Časopisi, Broj 7

JEZIK DANAS, 9. Novi Sad, 1999

U ovom broju časopisa „Jezik danas”, osim radova naših eminentnih lingvista, objavljeni su još neki zanimljivi tekstovi.

Na početku je dato „Saopštenje” predsednika odbora, akademika Pavla Ivića, „s druge sednice Odbora za standardizaciju srpskog jezika” , održane u Beogradu, 4. 12. 1998., koje sadrži Izveštaj o radu Odbora tokom prethodnih dvanaest meseci i Program rada Odbora za naredni period. Odbor se opredelio za onaj obrazac standardizacije kojim „se ništa ne zabranjuje niti ukida”. U razgovoru o poslovima vezanim za standardizaciju, posebno o mogućnostima objavljivanja kapitalnih dela, rečeno je da je realno očekivati objavljivanje velikog jednotomnog rečnika u drugoj polovini 1999. godine. Vodio se razgovor i o problemu terminologije, o pristupanju izradi kartoteka, posebno onih vezanih za razne jezičke nedoumice. Prihvaćene su inicijative koje se tiču prevođenja kompjuterskog softvera na srpski jezik, usklađivanja rasporeda slova na kompjuterskim tastaturama i utvrđivanja jedinstvenog kodnog rasporeda slova.Potom je izložen „Program rada Odbora za standardizaciju srpskog jezika za naredni period”, dat u 12 tačaka, od kojih su neke od  najvažnijih:- Odbor će pratiti i podsticati rad na ostvarivanju bibliografskih projekata, na već prihvaćenim projektima (dve sintakse, tvorba reči, fonologija, jednotomni rečnik i dr.).- Od članova Odbora se očekuje oglašavanje u časopisima, prvenstveno onim koji se bave normativistikom, kao i rad na motivaciji studenata za normativistički rad.- Treba aktivirati tvorbene moći srpskog jezika, najviše zbog prodora engleskog jezika u terminologiju.- Odbor zadužuje Komisiju za odnose s javnošću da … pristupi izradi Kartoteke aktuelnih jezičkih pojedinosti koja bi se dostavila članovima Odbora i njegovih komisija kako bi se podstaklo rešenje (i dalje) nerešenih pitanja.- Novčana sredstva za rad Odbora pribavljati preko nadležnih državnih organa u SRJ, -Republici Srbiji, RCG i Republici Srpskoj.Posebno je izdvojen „Zaključak br. 6”, u kome se nalaze 2 preporuke Odbora koje se upućuju osnivačima Odbora i vladama SRJ, RSb, RCG i RSp, a koje se tiču hitnog prevođenja kompjuterskog operativnog sistema i programa za obradu teksta (softvera) – s engleskog na srpski jezik, kao i usklađivanja rasporeda slova na kompjuterskim tastaturama i uspostavljanja kompatibilnosti u razmeni kompjuterski obrađenih tekstova.U tekstu Pavla Ivića: „Jezičko planiranje u Srbiji danas”, najpre je bilo reči o srpskohrvatskom odn. hrvatskosrpskom jeziku i njegovom odvajanju na srpski i hrvatski. U Hrvatskoj je dve decenije pre njene secesije, zvanično izmenjen naziv jezika u hrvatski, čime je ta secesija na neki način nagoveštena. Od tada su sistematski počele da se neguju razlike prema srpskoj varijanti. No, ipak je u pitanju jedan jezik, po jezičkoj strukturi i supstanci, dok su u sociolingvističkoj perspektivi u pitanju dva (bliska) standardna jezika. Srbi prihvataju srpsko ime jezika tek sa secesijom Hrvatske 1991. Zbog ovog odvajanja i Muslimani proklamuju posebnost svog književnog jezika. Sa imenom jezika, promenjeno je i ime muslimanske populacije u – Bošnjaci, što nije dobro, jer ukazuje na njihovu autohtonost, a to ne odgovara činjenicama. Za razliku od hrvatskih i „bošnjačkih”, srpski lingvisti ne insistiraju na purizmu, pa se ne izbacuju internacionalizmi, pa ni kroatizmi. Kod Srba se javlja tendencija da se reafirmiše ćirilski alfabet, do tada potisnut. Zbog svih ovih promena javlja se potreba za novim pravopisom. Od 1989. pa nadalje pojavljuje se nekoliko pravopisa, što je dovelo do svojevrsne pravopisne anarhije, koja je zaustavljena odlukom ministarstava za prosvetu i za kulturu Republike Srbije, koji su 1996. ozvaničili pravopis Matice srpske iz 1993. godine. Poboljšan je rad na kulturi jezičkog izražavanja, i to ne samo časopisom Jezik danas (pored časopisa Naš jezik), već i knjigama Jezički priručnik, Slovo o jeziku i Govorimo srpski, kao i zbornicima Srpski jezik na kraju veka i K novoj pismenosti. Krajem 1997. god. data je inicijativa za osnivanje Odbora za standardizaciju srpskog jezika, dogovorom triju akademija nauka i umetnosti na području upotrebe srpskog standardnog jezika, zatim je obrazovan niz raznih komisija vezanih za ovaj rad i počelo se s pripremama za normativne poslove. U radu Odbora postoje teškoće, najviše novčane i kadrovske, no, zaključak je da treba raditi koliko je moguće, izaći u javnost sa delimičnim rezultatima i sačuvati kontinuitet rada.U tekstu „Oskudice i rashodice” dat je u celini intervju Branislava Brborića, koji je skraćen izašao u listu Dnevni telegraf 31. 8. i 1. 9. 1998. U vezi sa postavljenim pitanjima, Brborić govori o novouspostavljenoj trojezičnosti (bivšeg) srpskohrvatskog govornog prostora, koja je samo sociolingvistički, ne i lingvistički fenomen. Ideja o bosanskom i crnogorskom jeziku lansirana je još 1977. god. na Radio Beogradu. Bosanski jezik je ozvaničen Dejtonsko-pariskim sporazumom 1995. god., a u Crnoj Gori objavljen je Pravopis crnogorskog jezika 1997. godine. Upotreba „novog jezika” u Crnoj Gori nije ozvaničena od strane državnih institucija. Zatim redakcija Dnevnog telegrafa postavlja pitanja vezana za srpskohrvatski jezik, njegove varijante i pravce razvoja. Brborić se ne zalaže za opstanak naziva srpskohrvatski jezik i podseća nas na temeljnu srbizaciju hrvatskog jezika u poslednjoj deceniji 19. i prvim godinama 20. veka, kada su  Hrvati uvodili vukovski model srpskoga književnog jezika. U vezi sa pitanjem ekavskog i ijekavskog izgovora Brborić se zalaže za normalnu integraciju srpskog jezičkog standarda, pri čemu ističe da nije dobro dekretom ništa „ukidati”, „izbacivati” i „zabranjivati”. U odgovoru na poslednje pitanje, rekao je svoje mišljenje o (ne)uvođenju (dekretom) ekavskog izgovora u RSp, pri čemu insistira na trapavosti prilikom donošenja, a kasnije i ukidanja ovog dekreta.Od lingvističkih radova časopis „Jezik danas” donosi rad Tvrtka Prćića: „Sinonimi u teoriji i praksi: isto ali ipak različito”. Na najbitnija pitanja u vezi sa sinonimijom, koja postavlja u uvodu, autor odgovara kroz tri naredna dela svog rada. Prvi deo: Definisanje sinonimije, sadrži u lingvistici već poznatu definiciju sinonima, kojoj prethodi objašnjenje i opis osnovnog i asocijativnog značenja. U drugom delu: Diferenciranje sinonima, autor precizira neobeleženu prema obeleženim rečima sinonimskog niza i diferencira razlike među sinonimima, dajući na kraju i primere.U delu: Upotreba i zloupotreba sinonima autor poziva na uvođenje sistematske obrade sinonimije u školama i na fakultetima, kao i na sastavljanje sveobuhvatnog rečnika sinonima. Time bi se izbegle eventualne greške u uspostavljanju sinonimskih odnosa, koje je autor primetio prvenstveno u jeziku štampe, radija i televizije i nazvao ovu pojavu popularnim tretmanom sinonima. U tekstu Ljiljane Petrovački – „Curriculum maternjeg jezika”,  razmatra se (ne)opravdanost najavljene reforme školskog sistema, posebno kad je u pitanju nastava, odnosno program (curriculum) srpskog jezika kao maternjeg, budući da ovaj predmet ima najveću vaspitnu i obrazovnu vrednost. Autorka smatra da je bolje više se zalagati za nove načine nastavnog učenja i novu organizaciju rada škole, nego za menjanje programa.Još  jedan članak u časopisu, autora Vojina Nedeljkovića, „Ime ruže jerihonske”, sadrži svojevrsnu kritiku preporuke Odbora za standardizaciju lingvonima hebrejski  umesto lingvonima jevrejski i ivrit. Kao glavni argument, autor navodi to da naziv hebrejski nije izveden ni iz jedne reči koja bi spadala u leksički fond standardnog srpskog jezika. Zalaže se za lingvonim jevrejski i zbog toga što tom obliku daje prednost srpska tradicija i  Srpska Pravoslavna Crkva, koja je i do danas najveće stručno središte hebraistike.Među pitanjima čitalaca, u rubrici „Jezičke nedoumice”, nalazimo pitanje o ispravnosti upotrebe sintagme na telefonu, koja se preporučuje kao pravilna, zbog  drugih značenja predloga na osim prostornog. Zatim imamo pitanje o reči hajde, za koju se kao najtačnija prihvata definicija Mihaila Stevanovića, da se radi o imperativnoj rečci. U vezi sa pitanjem o morfemskoj strukturi glagola ludovati odgovoreno je da je -ova sufiks, a -ti nastavak infinitiva glagola, a da nije sufiks -ovati, kako je to jedan od čitalaca pogrešno mislio. Na pitanje jedne čitateljke o tome koji su uslovi potrebni da se postane saradnik časopisa, redakcija odgovara da taj „status” može  dobiti svako ko napiše makar nekoliko strana novih i zanimljivih zapažanja o jeziku, a da diplome i titule nisu potrebne.Na kraju, u odeljku Pisci o jeziku  nalazimo tekst Tanasija Mladenovića – Vuk danas, u kome se govori o nakaradnim rečima i pojmovima, a posebno akcentima u jeziku štampe,  radija i televizije, kao i veoma zanimljiv i jezički bogat tekst – Kolubarski vetrovi autora Radovana Beli Markovića.        Ružica  Babić  (Beograd) 

Bez komentara »

No comments yet.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URL

Leave a comment

You must be logged in to post a comment.

Napravljeno pomoćuWordPressa