Lingvističke aktuelnosti

Upisano u kategoriju: Knjige, monografije, Broj 7

 

Andrej N. Sobolev: SPRACHATLAS OSTSERBIENS UND WESTBULGARIENS (I–III), Scripta Slavica, Biblion Verlag, Marburg/Lahn 1998, str. 420+300+328.

Rad ruskog dijalektologa Andreja N. Soboljeva na dijalekatskom Atlasu istočne Srbije i zapadne Bugarske (nemačka skraćenica SAOSWB, u nastavku – Atlas) započet je 1989. godine terenskim istraživanjem sela Vratarnica u okolini Zaječara, čiji su rezultati objavljeni u monografiji Говор села Вратарница в восточной Сербии в историческом и ареальном освещении, München 1994. Kao prethodnica Atlasu, usledila su autorova terenska istraživanja istočne Srbije i zapadne Bugarske tokom 1992, 1994 i 1995. Atlas je objavljen u Marburugu, Nemačka,  kao rezutat dugogodišnje autorove saradnje sa tamošnjim Institutom za nemački dijalekatski atlas.

Prvi tom Atlasa podeljen je u tri celine. U prvom delu definiše se problem istraživanja, problem jezičkih granica, osvetljavaju odgovarajući koncepti u nemačkoj i južnoslovenskoj dijalektologiji (srpskohrvatske, bugarske i makedonske jezičke granice), definiše južnoslovenska č, zona i sumiraju nacionalne dijalektološke tradicije (srpske i bugarske).

Teritorija obuhvaćena Atlasom sa severa je ograničena linijom Rtanj – Zaječar, zatim prati državnu granicu sve do ušća reke Timok, dalje u Bugarskoj ide tokom reke Dunav sve do grada Lom. Istočna granica ispitivanih govora ide teritorijom Bugarske po liniji Lom – Mihajlovgrad – Sofija – Rila. Južna granica ide Bugarskom po liniji Rila – Ćustendil i stiže do tromeđe sa Srbijom i Makedonijom. Zapadna granica polazi od tromeđe preko Vardenika i Bele Palanke na sever sve do planine Rtanj. Ova jezička teritorija pokrivena je sa dve, na različit način dobijene, mreže punktova. Prva mreža punktova preuzeta je iz Bugarskog dijalekatskog atlasa (BDA). Iz tomova br. 3 i 4 preuzeto je 355 punktova uz još 94 punkta iz toma br. 6 koji donosi „severozapadne bugarske govore u opštinama Caribrod i Bosilegrad”, tako da je iz BDA preuzeta građa za ukupno 449 punktova (koji u Atlasu nose brojeve od 1–449). Drugu mrežu čini 99 punktova koji se nalaze u zapadnom delu istraživane oblasti (u Atlasu brojevi 501–598). Trinaest punktova ima dvostruku numeraciju i nalazi se na obe mreže. Autor je imao na raspolaganju i 12 upitnika iz istočne i jugoistočne Srbije, obrađenih za Srpskohrvatski dijalekatski atlas, na osnovu kojih je formirao svoju predstavu o stanju na terenu, ali građa iz ovih upitnika nije mogla biti uključena u Atlas.  U želji da sva dijalekatska građa pripada istom vremenskom periodu nisu korišćeni podaci iz starijih dijalektoloških  izvora (npr. Belić), kao ni novije bugarske monografije koje se poklapaju sa podacima u BDA. Na osnovu građe iz dijalektoloških monografija (Umlenskog, Mančeva, Ivića, Bogdanovića, Ćirića i Stevanovića) predstavljeno je 10 punktova, a mikrodiferencijacija pirotskog kraja urađena je na osnovu objavljenih tekstova D. Zlatkovića. Terenska istraživanja samog autora vršena su u nekoliko navrata, 1989. ispitana je Vratarnica kod Zaječara, avgusta i septembra 1992. obrađeno je 16 puntktova na srpsko-bugarskoj etničkoj granici (opštine Caribrod, delimično Pirot, Babušnica i Crna Trava). Da bi upotpunio materijal koji nedostaje u trećem tomu BDA autor je tokom 1994. vršio terenska istraživanja u zapadnoj Bugarskoj (Graovo i Kraište) i tada istražio 13 punktova. Tokom 1995. kompletirana je na terenu i građa iz istočne Srbije u 13 punktova.

Sva autorova terenska istraživanja snimana su magnetofonski i objavljena u trećem tomu Atlasa.

Upitnik za dijalektološka istraživanja obuhvaćena Atlasom, nastao na osnovu uptnika za BDA br. 4, sadrži 78 fonetskih i 55 morfoloških pitanja. Fonetska pitanja organizovana su po istorijskom redosledu, od onih koja odražavaju najstarije pojave sve do najnovijih: refleksi grupa *tj, *kt, *dj; refleksi epentetskog l; refleksi nazala *, *ę, refleksi *ъ, *-, *ь, sekundarnog jera, slogotvorno ļ, slogotvorno ŗ i inicijalna grupa *čr-, refleksi ě, palatalno ļ i ń, konsonant j, nova palatalizacija k, konsonanti h i f kao i neke posebne fonetske pojave. Morfološka pitanja odnose se na stanje imenica ženskog roda na konsonant, oblike plurala, broja i padeža imenica, postpoziciju člana, zamenice, prezent, futur, imeperfekat, aorist, l-particip, pasivni particip prošlog vremena i prohibitiv.

                Prvi tom u svom drugom delu sadrži materijal iz upitnika sa komentarima (82–374). U trećem delu izneta je analiza karata koja ističe greške uočene u BDA, zatim odnos geografskih fakata i jezičke građe (Stara Planina, Suva Planina, reke Jerma, Nišava, Arčar i državne granice iz 1833, 1878. i 1919), a na kraju je izložena slika dijalekatske raščlanjenosti koja proizlazi iz podatka dobijenih Atlasom. Tako, npr. tradicionalna bugarska i srpska dijalektologija deli č, zonu na osam dijalekatskih celina, dok podaci Soboljeva ukazuju na neophodnost izdvajanja timočko-zaglavskog, staroplaninskog, znepoljsko-lužničkog govora, kao govora trnskog i ćustendilskog krajišta. Posebno je uspostavljena veza sa izoglosama obrađenim u Dijalektologiji Pavla Ivića (Die serbokroatischen Dialekte, ’s-Gravenhage 1958). Na kraju Soboljev predlaže izoglose koje dele  istočnosrpske od zapadnobugarskih govora na osnovu distribucije određenih fonema (ļ, ŗ, h, f) i morfoloških kategorija (postojanje oblika za akuzativ kod imenica, postpozicija člana kod imenica, sistem pokaznih zamenica). Relativno su brojni morfološki elementi koji ukazuju na podelu ispitivanog areala (nastavci plurala imenica, forme člana, završeci 3. lica plurala prezenta, završeci 1. lica singulara i 3. lica plurala imperfekta, završeci 3. lica plurala aorista, završeci l-participa muškog roda).

Drugi tom Atlasa sadrži karte. U prvom delu su predstavljeni punktovi preuzeti iz Bugarskog dijalekatskog atlasa (I), dijalektološke literature (II), tekstovi na pirotskom govoru (III), autorova terenska građa (IV) i ukršteni podaci (V). Slede karte fonetskih (1–78) i morfoloških pitanja (79–143).

U trećem tomu Atlasa predstavljeni su u formi tekstova iskazi informatora snimljeni na terenu. Transkribovani tekstovi grupisani su po punktovima, u okviru kojih se nižu informatori sa podatkom o godini rođenja. U pitanju je građa iz sledećih naselja istočne Srbije i zapadne Bugarske: Goročevci, Dušinci, Sadovik, Rasnik, Dokjovci, Odranica, Mureno, Kosovo, Divlja, Selišten Dol, Čepino, Kosača, Visočka Ržana, Senokos, Gulenovci, Vlkovija, Vlasi, Jasenov Del, Vratarnica, Petruša, Berčinovac, Gradište, Gabrovnica, Crni Vrh, Pajež, Topli Do, Zaskovci, Rudinje, Ljubatovica, Oreovac, Rasanica, Grapa, Crvena Jabuka, Rakita, Jabukovik, Preslap i Košarevo. Iskazi informatora segmentirani su na tematske celine i organizovani prema paragrafima u deset većih grupa sa podgrupama. U pitanju su sledeće teme: 1. život; 2. porodica; 3. brak/svadba; 4. rad (npr. iskazi o gaženju crepulja svrstani su pod »hleb«); 5. slobodno vreme (gde se mogu naći opisi dečijih igara i sedeljke) i običaji (u okviru koga posebno: slava, svetac, sabor, Božić, koleda, Đurđevdan i Veligden); 6. duhovni život (demonološka predanja, folklor i narodna religija); 7. istorija sela; 8. okolina sela sa toponimijom; 9. zapažanja informatora o jeziku i 10. razno. Ovako prezentirana građa ne obuhvata celokupnu duhovnu kulturu određenog naselja, jer to i nije bio cilj istraživanja, ali je pogodna za dalja etnolingvistička istraživanja.

 

Biljana Sikimić  (Beograd)

 

 

7 komentara »

  1. website…

    I and my mates watch the football game clips at YouTube forever, since they have in fastidious quality….

    Trackback by website — August 6, 2014 @ 7:12 pm

  2. official polyester 5.1 inches Giuseppe Zanotti boot 10 Guam…

    I appreciate great infographic. We appears to be time and effort gone into this specific undertaking. Most people out throughout cyberland enjoy your labour….

    Trackback by official polyester 5.1 inches Giuseppe Zanotti boot 10 Guam — August 18, 2014 @ 3:32 am

  3. clarisonic…

    eso gold’re actually lovable ! Also if you want to be one of a kind but nevertheless hold the comfort , they are the eso gold for you!…

    Trackback by clarisonic — August 18, 2014 @ 5:08 am

  4. clarisonic…

    Super fast shipping! Love the shoe, perfect condition!…

    Trackback by clarisonic — August 18, 2014 @ 5:09 am

  5. clarisonic…

    Hello.This article was really interesting, especially since I was searching for thoughts on this subject last week….

    Trackback by clarisonic — August 18, 2014 @ 5:09 am

  6. Up to 80% OFF for Dresses, It’s Unbelievable!…

    vjgirl is a global online fashion retailer and offers over 10,000 branded and own label product lines across womens wear, accessories and jewellery with approximately 1,000 new product lines being introduced each week. High Quality and Lowest Price, vj…

    Trackback by Up to 80% OFF for Dresses, It's Unbelievable! — May 17, 2015 @ 4:57 am

  7. The Balm Voyage 2…

    Lingvističke aktuelnosti » A. Sobolev: Sprachatlas Ostserbiens und Westbulgariens (I–III) (B. Sikimić),The Balm Voyage 2…

    Trackback by The Balm Voyage 2 — January 8, 2017 @ 1:22 am

RSS feed for comments on this post. TrackBack URL

Leave a comment

You must be logged in to post a comment.

Napravljeno pomoćuWordPressa