Lingvističke aktuelnosti

Upisano u kategoriju: Časopisi, Broj 8-9

 

Časopis RIJEČ, Institut za jezik i književnost Filozofskog fakulteta u Nikšiću

Časopis Riječ izdaje Institut za srpski jezik i književnost Filozofskog fakulteta u Nikšiću. Pokretanje „Riječi” u vezi je sa 500-godišnjicom „Oktoiha”, a prvi broj izašao je 1995. godine.

            Časopis je pokrenut sa željom i potrebom da se učine javnim i pristupačnim rezultati lingvističkih i književnih istraživanja članova Instituta, a i šire. Časopis je otvoren za širu saradnju sa svim institucijama i naučnim radnicima koji se bave sličnim problemima.

            „Riječ” je prvi časopis ovakvog sadržaja i profila u Crnoj Gori. Koncepcija mu je definisana i ograničena na oblasti i tematike jezika i književnosti. Ima svoje stalne rubrike: 1. Rasprave i članci; 2. Prilozi; 3. Prikazi i osvrti, ali se prema potrebi ova unutrašnja shema modfikuje i prilagođava u skladu sa ponuđenim radovima kao i aktuelnim zahtjevima i problemima.

            Prema zamislima osnivača, Časopis bi trebalo da izlazi dva puta godišnje, ali se od tog odstupalo što je najčašće bilo uslovljeno finansijskom situacijom, nesakupljenim dovoljnim brojem adekvatnih radova i sl. Do sada je izašlo sedam brojeva Časopisa: I/1, 1995; II/1–2, 1996; III/1, 1997; III/2, 1997; IV/1, 1998; IV/2, 1998; V/1-2, 1999; VI/1–2, 2000.

            U „Riječi” je, u skladu sa predviđenom tematikom, objavljen znatan broj radova, ne samo članova Instituta već i drugih poslenika nauke i naučne riječi, uglavnom sa područja Jugoslavije.

            Bez pretenzije na iscrpnosti, ukratko ćemo se osvrnuti na radove koji su objavljeni u časopisu i na problematiku kojom se oni bave. Najprije ćemo predstaviti radove iz područja srpskog jezika iz oblasti normativistike i gramatike. Branislav Ostojić u radu Sporni (i)jekavizmi i njihova kolebanja u normi standardnog srpskog jezika (I/1) na osnovi pisanog jezika raznih funkcionalnih stilova u Crnoj Gori, kao i na osnovi savremenog razgovornog jezika, posmatra distribuciju varijanata koje su vezane za refleks ě. Došao je do zaključka da postoji značajna kolebljivost u odnosu savremene norme srpskohrvatskog jezika i (i)jekavske varijante, ali s druge strane, visok je stepen ujednačenosti u upotrebi varijanata u najvećem broju riječi na cijeloj teritoriji Crne Gore. Značajna kolebljivost uočljiva je u normativnim priručnicima i otuda proizilazi i razilaženje između norme i razgovorne prakse. U radu Radoja Simića Na raskršću vekova (II/1–2), daje se kratak istorijski presjek stvaranja srpskog književnog jezika, od predistorije do 19. vijeka, prelaz 19/20. vijek, dalje se govori o Novosadskom dogovoru i njegovim posljedicama, o tumačenju Pravopisa iz 1960. u 1993. godini i o novim pravopisima srpskog jezika – posebno „Beogradsko–nikšićkom” iz 1993. godine, zatim o problemima koje je sve ovo proizvelo i o mogućnostima njihovog rješenja. U istom broju je i rad Petra Ðukanovića: Oktroisana ekavica u kojem se navode razlozi protiv uvođenja ekavice na cijelom prostoru srpskog jezika.

Miloš Okuka u radu Jezik u ustavima triju Jugoslavija, Hrvatske i Bosne i Hercegovine (VI/1–2) predstavlja procese stvaranja administrativno-pravnih entiteta, ustava i službenih jezika, te prožimanje i međuuslovljavanje ovih elemenata u 20. vijeku na prostoru Jugoslavije i Jugoslavija. U Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca jezička politika je vođena u skladu sa ideologijom integralnog jugoslovenstva – koja polazi od stava o jednom etničkom jedinstvenom narodu koji je izdijeljen na tri plemena te je srpsko-hrvatsko-slovenački jezik proglašen službenim jezikom u Kraljevini. Prema M. Okuki, Ustav 2. Jugoslavije iz januara 1946. potpuno je neprecizan u uređenju službene upotrebe jezika, ne imenuje ni narode ni njihove jezike. Tek se u Saveznom Ustavu iz 1963. godine, koji je proklamovao punu ravnopravnost jezika i pisama, pominju jezici naroda Jugoslavije. To su srpskohrvatski, odnosno hrvatskosrpski, slovenački i makedonski. Krupne političke promjene unijele su sedamdesete godine kada se radi na osamostaljenju republika i pokrajina. Savezni ustav „napadno potcrtava ravnopravnost naroda i narodnosti, jezika i pisma, ali nigdje izričito ne pominje nijedan jezik” što je dovelo na različitim područjima do različitih sankcionisanja vezanih za imenovanje jezika a samim tim i do neujednačenih naziva za jezik. „Ovo je ustvari značilo oficijelnu najavu raskida jezičkog zajedništva i sankcionisalo varijante književnog jezika kao književne jezike.” Sve je to uslovilo „da su na prostorima jedne bivše zemlje, poput gljiva posle kiše, rođene mnoge nove države … i mnogi novi službeni jezici”. Uz to se prostor srpskog jezika drastično smanjio na teritorijema Hrvatske i Bosne i Hercegovine, a i dalje, prema M. Okuki, postoji mogućnost da se taj proces nastavi na prostorima Kosova, Sanaka i Crne Gore.

            Miloš Kovačević se u radu O jednom tipu perifrastične intenzifikatorske partikule (II/1–2) bavi analizom jednog tipa perifrastičkog intenzifikatora i njegovim gramatičkim i leksikografskim statusom koji služi za posebno isticanje i naglašavanje važnosti jedne riječi u odnosu na sve ostale riječi u rečenici, a taj perifrastični intenzifikator rječnici ne registruju. Snježana Kordić u radu Lične zamjenice kao jezička univerzalija (IV/2) govori o semantičkoj i gramatičkoj posebnosti ličnih zamjenica, te o sličnostima i razlikama ličnih zamjenica prvog i drugog lica u odnosu na ličnu zamjenici trećeg lica u sistemu ličnih zamjenica i njenom odnosu prema pokaznim zamjenicama. U radu Dragane Kerkez Odnos rečenica sa perifrastičnim predikatskim konstrukcijama i rečenica sa finitnim glagolskim oblikom (VI/1–2) analizira se odnos subjektivnosti i predikativnosti na dva nivoa: semantičkom i formalno-gramatičkom. Autor poredi rečenice koje imaju zajedničku semantičku strukturu, ali kod kojih površinska struktura može da se ne poklapa (u zavisnosti od toga da li je predikat izražen glagolom u ličnom glagolskom obliku ili perifrastičnom predikatskom konstrukcijom). Sonja Nenezić u Pridjevskim složeniicama sa kvantitativnim determinatorom (VI/1–2) govori o ovim pridjevskim složenicama sa semantičko-sintaksičkog i tvorbenog aspekta, dok se Miodarka Tepavčević u istom broju „Riječi” u radu O jednom tipu bezličnih rečenica u jeziku Petra II Petrovića Njegoša bavi bezličnim rečenicama kojima se konstatuju prirodne, kosmičke, meteorološke pojave, a izostanak subjekta uslovljen je semantikom glagola. U broju V/1–2 je rad Saše Moderca, Rečnik srpskog jezika na CD-u.

            Iz oblasti onomastike i dijalektologije pomenućemo rad Dragomira Vujičića: Značaj istorijske onomastike i njeni zadaci (I/1) gdje se govori o značaju onomastičkog materijala za istorijskojezička i dijalektološka proučavanja. Miodrag Jovanović u radu Izgovorne vrijednosti vokala eo u govoru Paštrovića (VI/1-2), ispitivanjem govora Paštrovića uočio je veoma raznolik dijapazon u artikulaciji ovih vokala: fonetska variranja mogu ići ka otvoorenijem ili zatvorenijem izgovoru, diftongizaciji, a veoma su izraženi i poremećaji u osnovnim pravilima distribucije ovih vokala – na mjestima književnih e i o u nekim područjima Paštrovića stoji neki drugi vokal. Uz opis stanja u govoru Paštrovića vršena su i poređenja sa drugim primorskim i srodnim govorima.

            Ima više radova koji se bave jezičkim i stilsko-jezičkim karakteristikama pisaca kao i pjesničkim jezikom uopšte, npr. Dušan Jović: Univerzalno u pjesničkom jeziku i univerzalan pristup pjesništvu (I/1); Radmilo Marojević: Zapis sa najstarijim Njegoševim pomenom (Filološka i lingvistička interpretacija teksta) II/1–2; Radoje Simić: Stilski postupak Vaska Pope (Na primeru pesme „Kalenić”) V/1–2; Aleksandar Mladenović: O nekim napomenama uz današnje izdanje “Gorskog vijenca” V/1–2; Marija–Magdalena Kosanović: Antroponimi, etnonimi i toponimi u Puškinovim “Pesmama zapadnih Slovena” (V/1–2); Vojislav P. Nikčević: Ljubiša u narodnom karakteru svojega jezika i stila (V/1–2); Radmilo Marojević: Časne dvoje posta(h) u Gorskom vijencu (VI/1–2).

            U Časopisu je zastupljeno i više radova koji se bave nekim od problema u stranim jezicima ili komparativio srpskim i stranim, kao: Marijana Kiršova, Povodom pitanja nekih tvorbenih modela nomina agentis u savremenom srpskom i ruskom jeziku (II/1–2); Aleksandar Perić, Stručni engleski i njegova didaktizacija (II/1–2); Olga Brajičić, Srpski ekvivalenti participskih konstrukcija s trpnim participom sadašnjeg vremena (III/1); Olga Brajičić, Supstantivizacija participa ruskog jezika u kontekstu (IV/1); Gracijela Čulić, Koncepcija nastavnih programa iz italijanskog jezika u starim kotorskim srednjim školama (IV/1); Snežana Bilbija, Neodređena specifična singularna referencija i imenička sintagma u srpskom jeziku posmatrana kroz njihov prevod na engleski (IV/1); Boris Hlebec, Glavni značenjski tipovi dvočlanih glagola sa partikulom ‘ur’ u engleskom jeziku (IV/2); Julijana Vučo, Doziranje i obim leksike u uxbenicima italijanskog jezika za strance (IV/2); Mila Samarić, Pragmatički konektori u savremenom italijanskom jeziku (V/1-2); Julijana Vučo, Neka iskustva u učenju italijanskog jezika preko Interneta (VI/1–2); Dragana Kujović, Gramatička zavisnost i osnovni obrasci u savremenom arapskom književnom jeziku (VI/1–2).

            Iz područja književnosti u Časopisu su zastupljeni radovi posvećeni raspravama o književnim djelima domaćih i stranih pisaca, kao i radovi iz teorije i istorije književnosti. Najveći je broj radova i rasprava posvećen domaćim piscima: Novo Vuković, Pjesnički hromatizam Stevana Raičkovića (I/1); Miloš Vukićević, O Njegoševom stihu „Junaštvo je car zla svakojega” (I/1); Blagota Mrkaić, O prirodi i funkciji dijaloškog kazivanja u Lalićevom romanu Odlučan čovjek” (II/1–2); Jovan Delić, Rat i mir Ahmeta Šaba (O romanu Tvrđava Meše Selimovića) – III/1; Milica Jakòbiec Semkonjonja, Uzurpator na sceni (Dimitrije samozvanac i Šćepan Mali) – III/1; Radomir V. Ivanović, Emanacije„“divljeg genija” u djelu Stjepana Zanovića (1751–1789) – III/1; Goran Maksimović, Dositejev smijeh (III/1).

Broj III/2 posvećen je 150-godišnjici Gorskog vijenca. Tokom 1977. godine na tribini Filozofskog fakulteta u Nikšiću, predavanja o Njegošu držali su univerzitetski profesori, a neki od njih su ustupili tekstove svojih predavanja za ovaj broj. Osim njihovih predavanja u ovom broju je i nekoliko ogleda iz njegošologije autora članova Instituta. Objavljeni su sljedeći radovi: Radmilo Marojević, Gorski vijenac (184– 1997); Svetozar Koljević, Njegoš u anglosaksonskoj kulturi (1945–1995); Živko Ðurković, Njegoš i Sarajlija; Radomir Ivanović, Antropološki mit o poznom Njegoševom umotvoru (Evokativna poema „Polazak Prometeja”); Vesna Kilibarda, Italijanski botaničar Bartolomeo Bjazoleto o posjeti saksonskog kralja Njegošu i Crnoj Gori; Blagota Mrkaić, Motivi samoubistva Sestre Batrićeve u Njegoševom Gorskom vijencu”; Sonja Tomović-Šundić, Njegoševo poimanje svjetlosti.

U broju IV/1 je rad Milorada Nikčevića, Književno djelo Dušana S. Ðukića između tradicije i moderne, dalje radovi Tihomira Petrovića, Pesnik plavetnila Stevan Raičević (povodom 70-godišnjice pesnikovog rođenja) – IV/2; Vesne Kilibarde, Njegoš u Trstu 1844. godine (V/1–2); Lidije Tomić, Slika svijeta u ranoj prozi Miodraga Bulatovića (V/1–2); Dragice Bjelice, Alija Đerzelez legenda i stvarnost (V/1–2); Ljiljane Pajović-Dujović, Pripovijetke Stefana Mitrova-Ljubišepreobražaj jednostavnih oblika narodne književnosti u složene umjetničke strukture (V/1–2); Tatjane Bečanović, Leviatan Rista Ratkovića (V/1–2); Nova Vukovića, Antitetički princip strukturiranja u narodnoj pjesmi Ženidba kralja Vukašina” (VI/1–2); Radomira Ivanovića, Prednosti polifonijskog romana (Skrivene poruke Zimskog ljetovanja Vladana Desnice), VI/1-2; Marka Durutovića, Igra u romanu Tim Lavlje srce” Čeda Vukovića (VI/1-2).

            Manji je broj radova posvećen inostranoj književnosti. Među njima su: Radojka Vukčević, Registar mitoloških motiva u Foknerovom pripovjedačkom postupku (II/1–2); Bojka Đukanović, Balkanski zapisi Meri Edit Darem III/1; Dragan Koprivica: Prevođenje djela Leonida Maksimoviča Leonova na srpskom i hrvatskom jezičkom području (IV/2);  Vesna Kilibarda, Italijanski pjesnik Ipolit Nievo i Crna Gora (IV/1);  Vesna Kilibarda, Pjesme F. Ude o Crnoj Gori (IV/2); Miladin Vuković, Naši motivi u Puškinovom književnom djelu  (V/1–2); Sonja Tomović-Šundić, Borhesov Alef; Marija Knežević, Dejvid Herbart Lorena i Italija (VI/1-2); Budimir Aleksić, Samožrtveni heroizam (Od Biblije do naše narodne epike) – VI/1–2.

            Najmanji je broj radova opšteteprijske prirode: Smiljka Stojanović, Fakcija nasuprot fikciji (II/1–2); Milun Marić, Susret sa epom IV/1; Sonja Tomović-Šundić, Stvaralačka uloga akta recepcije (V/1–2).

            U Časopisu su objavljene i polemike Radmila Marojevića i Pavla Ivića (II/1-2; III/1; IV/1); Miloša Kovačevića i Vojislava Nikčevića (II/12; III/1; IV/12), kao i veliki broj priloga, prikaza, osvrta i sl.

            Ovim kratkim pregledom preporučujemo čitalačkoj pažnji i znatiželji naš časopis Riječ i pozivamo vas na  saradnju.

 

Jelica Stojanović (Nikšić)

 

Bez komentara »

No comments yet.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URL

Leave a comment

You must be logged in to post a comment.

Napravljeno pomoćuWordPressa