Lingvističke aktuelnosti

Upisano u kategoriju: Tribina, Broj: 10

 

Nenad Vujadinović (Skoplje)

 

NASTAVA NA SRPSKOM JEZIKU I SRPSKI JEZIK KAO NASTAVNI PREDMET U REPUBLICI MAKEDONIJI

(pregled današnjeg stanja)[1]

 

          Nastava na srpskom jeziku i izučavanje srpskog jezika kao nastavnog predmeta u Republici Makedoniji ima relativno dugu tradiciju, ali dosad u naučnoj literaturi nije napravljen nijedan pokušaj sveobuhvatnije analize ovog pitanja.

          Dugogodišnji zajednički život u jednoj državi i specifičan položaj tadašnjeg srpskohrvatskog jezika u okvirima SFRJ (ovaj jezik je, iako bez “posebnih zvaničnih privilegija”,[2] u praksi najčešće imao funkciju “nezvaničnog sredstva šire komunikacije”), kao i značajno prisustvo pripadnika nekoliko nacionalnih zajednica čiji je maternji jezik nekadašnji srpskohrvatski, doprinijeli su da nastava na ovom jeziku, a i ovaj nastavni predmet (kao maternji i kao nematernji jezik) dobiju značajno mjesto u makedonskom obrazovnom sistemu.

          Današnja situacija mnogo se razlikuje od navedene. Nastavni predmet srpski jezik kao nematernji ne izučava se više u osnovnim školama u Makedoniji, a u onim sredinama u kojima živi značajan broj stanovnika srpske nacionalnosti nastava na ovom jeziku (samim tim i nastava iz predmeta Srpski jezik kao maternji) svedena je na mjeru koja je mnogo manja od očekivane (u srednjim školama nastave na našem jeziku nema još od sredine osamdesetih godina). Uzroci ovako pogoršanog statusa su mnogobrojni i najčešće, u manjoj ili većoj mjeri, imaju određene socijalne, ali i psihološke implikacije.

Nastava na srpskom jeziku danas se odvija u devet osnovnih škola, i to paralelno s nastavom na makedonskom. U pet od njih (“Vuk Karadžić” – Kumanovo, “Kiril i Metodij” – Kučevište, “Svetozar Marković” – Nagoričane, “Boris Kidrič” –  Saraj, “Braća Ribar” – Tabanovce) nastava na srpskom izvodi se u svih osam razreda s tim što broj učenika varira, od svega nekoliko do dvadesetak đaka. Nastava u prva četiri razreda osnovne škole još uvijek postoji i u kumanovskim selima: Sredno Konjare (Osnovna škola “Braća Ribar”) i Umin Dol (“Karpoš”), te u veleškom selu Orizare (“Rajko Žinzifov”); a do prije nekoliko godina nastave je bilo i u Skoplju (osnovne škole “Blaže Koneski” i “Pestaloci”) i Rosomanu (“Pere Tošev”). U školi “Cvetan Dimov” u skopskom naselju Čair, u kojoj je donedavno postojala nastava u svih osam razreda, na srpskom će se učiti samo još u toku ove školske godine (devet učenika u osmom razredu).

Nastavni programi za sve predmete u osnovnim školama u kojima se nastava izvodi na srpskom (osim za predmete Srpski jezik i Makedonski jezik) podudaraju se sa onima koji su napravljeni za škole s nastavom na makedonskom jeziku. U praksi su, djelimično, još uvijek u upotrebi nastavni programi napravljeni do 1998. godine, a u ovom trenutku, pod pokroviteljstvom makedonskog Ministarstva za obrazovanje i Biroa za razvoj obrazovanja, u toku je izrada novih programa, kako za ostale predmete, tako i za predmet Srpski jezik.

Svi makedonski izdavači koji objavljuju udžbenike za osnovnu školu po novim programima imaju obavezu da svoje udžbenike (osim onih za Makedonski jezik i za jezike nacionalnih manjina koje žive u Makedoniji), štampaju istovremeno na makedonskom, albanskom, srpskom i turskom jeziku. Tako se u Makedoniji (naravno, za one razrede za koje su programi već gotovi) u ovom trenutku u prodaji mogu naći i udžbenici na srpskom. Ono što u nekima od škola u kojima se nastava odvija na srpskom jeziku predstavlja objektivan problem je to što škole ponekad, za svaki od predmeta, nemaju nastavni kadar koji može izvoditi nastavu (i) na srpskom, pa je učenicima u nekim slučajevima, i to prvenstveno zbog različite terminologije, lakše da, recimo, matematiku ili biologiju uče iz udžbenika napisanih na makedonskom nego iz onih koji su objavljeni na njihovom maternjem jeziku.

Kadrovski problemi javljaju se, međutim, i kad je u pitanju izvođenje nastave iz predmeta Srpski jezik, što jasno pokazuje struktura nastavnika koji predaju ovaj predmet u školama. Naime, uprkos činjenici da i na Filološkom fakultetu u Skoplju postoje nastavne grupe na kojima se srpski jezik izučava kao drugi glavni predmet, nastavu iz predmeta Srpski jezik i u višim razredima osnovne škole najčešće izvode nastavnici koji su diplomirali na nekadašnjim višim pedagoškim školama na Grupi za makedonski jezik.

Na Filološkom fakultetu u Skoplju srpski jezik se, u ovom trenutku, može izučavati kao drugi glavni predmet (odn. predmet pod “B”), i to kao obavezan ukoliko studenti odaberu neku od studijskih grupa: Makedonski jezik, srpski jezik i književnost na Katedri za makedonski jezik i južnoslovenske jezike ili Makedonska književnost i južnoslovenske književnosti (nastavni smjer) sa srpskim jezikom kao drugim glavnim predmetom na Katedri za makedonsku književnost i južnoslovenske književnosti; odn. i kao izborni na svim katedrama na Filološkom fakultetu na kojima je predviđena nastava pod “B”. Na studijskim grupama Makedonski jezik, srpski jezik i književnost i  Makedonska književnost i južnoslovenske književnosti (nastavni smjer) sa srpskim jezikom kao drugim glavnim predmetom slušaju se sljedeći predmeti iz oblasti srbistike: Savremeni srpski jezik I (Uvod, fonetika i fonologija; 2 semestra; 2 časa predavanja i 2 časa vježbi nedjeljno), Savremeni srpski jezik II (Morfologija i leksikologija; 2 sem.; 2+2 ), Savremeni srpski jezik III (Sintaksa i lingvostilistika; 2 sem.; 2+2 ), Istorija srpskog jezika (2 sem.; 2+1, odn. 2+2), Dijalektologija srpskog jezika (2 sem.; 2+1, odn. 2+2) i Metodika nastave srpskog jezika (2 sem; 2+2). Na ostalim grupama na kojima se srpski jezik izučava kao predmet pod “B” slušaju se isti ovi predmeti i po istim programima, s izuzetkom Metodike nastave srpskog jezika.

Kao obavezan pomoćni predmet Savremeni srpski jezik (2 sem.; 2+2) izučava se na svim preostalim studijskim grupama na Katedri za makedonski jezik i južnoslovenske jezike, kao i na grupi Makedonska književnost i južnoslovenske književnosti (nastavni smjer) sa makedonskim jezikom kao drugim glavnim predmetom na Katedri za makedonsku književnost i južnoslovenske književnosti; a kao izborni pomoćni predmet (strani jezik; 4 sem.; 2+2) može se slušati i na drugim katedrama na Filološkom fakultetu. Nastavu i vježbe iz svih spomenutih predmeta izvode doc. dr Čedomir Stojmenović i asist. mr Nenad Vujadinović.

          Ono što na kraju ovog kratkog pregleda svakako treba istaći je to da u najskorijoj budućnosti aktuelnim problemima u vezi s nastavom na srpskom jeziku i s izučavanjem Srpskog jezika kao nastavnog predmeta u Republici Makedoniji treba posvetiti znatno veću pažnju.

          Naročito je dramatična situacija u osnovnom obrazovanju, koju već sad možemo nazvati katastrofalnom, a koja se iz godine u godinu sve više pogoršava. Neophodno je zato što prije i što detaljnije proučiti stanje na terenu i pokušati iznaći načine na svim relevantnim nivoima da se adekvatno odgovori na potrebe ljudi koji u nastavi rade. Nužna je, takođe, i temeljna analiza tačnih uzroka ovakvoga stanja, te detaljno proučavanje i eventualna revizija postojećih planova i programa, kao i udžbeničke literature, kako one za predmet Srpski jezik,[3] tako i one koja je za potrebe nastave na srpskom jeziku prevedena s makedonskog da bi učenicima pomogla da savladaju gradivo iz drugih predmeta.

          Cilj ovih proučavanja i analiza mora biti usmjeren ka traženju rješenja koja bi mogla poboljšati opštu situaciju i prije svega dati doprinos emancipaciji mladih i najmlađih pripadnika srpske nacionalnosti koji žive u Republici Makedoniji i, samim tim, doprinijeti njihovom lakšem uklapanju u makedonski obrazovni sistem i u društvo uopšte.

 

 


                [1] Ovaj tekst je napisan na osnovu podataka koji su dijelom prikupljeni i za potrebe izrade doktorske disertacije Srpski jezik kao nastavni predmet u osnovnim školama u Republici Makedoniji, prijavljene na Filološkom fakultetu u Skoplju i finansijski podržane od strane fondacije Open Society Institute iz Budimpešte.

[2] Dr Ranko Bugarski, Uvod u opštu lingvistiku, Drugo izdanje, Beograd – Novi Sad, 1991,  58.

 

[3] U ovom trenutku u upotrebi su sljedeće knjige za osnovnu školu (sve u izdanju skopske izdavačke kuće “Prosvetno delo”): L. Stojkovska-Eftimova, M. Dadasović, Bukvar za prvi razred osnovne škole, 1996 (saradnici: dr Radivoje Kulić, Danica Krstić); Čitanka za prvi razred osnovne škole, Drugo izdanje, 2001 (saradnici: dr Radivoje Kulić, Danica Krstić); D. Januševa, V. Veljanoski, M. Janušev, Čitanka za II razred osnovne škole, 1996; M. Milošević, M. Drugovac, J. Stojanovska, Čitanka za III razred osnovne škole, 1998; G. Stalev, A. Hristovski, V. Zdravkovska-Toševski, Čitanka za IV razred osnovne škole, 2000; V. Sibinović-Grizo, M. Jeličić, Čitanka za V razred osnovne škole, 2001; Čitanka za VI razred osnovne škole, 1997; Čitanka za VII razred osnovne škole, 1998. Zasad, u izdanju nekog od makedonskih izdavača, nema čitanke za osmi razred, kao ni gramatika za sve razrede osnovne škole u kojima se gramatike koriste, pa nastavnici i đaci u svom radu, uz specijalno odobrenje makedonskog Ministarstva za obrazovanje, koriste postojeće udžbenike objavljene u Srbiji (naravno da se u ovim slučajevima u školama javlja i problem nabavke knjiga).

Bez komentara »

No comments yet.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URL

Leave a comment

You must be logged in to post a comment.

Napravljeno pomoćuWordPressa