Lingvističke aktuelnosti

Upisano u kategoriju: Knjige, monografije, Broj: 10

 

Nedeljko Bogdanović: ETNOKULTUROLOŠKE TEME. Svrljig, 2002, 122 str.

U novoj knjizi Nedeljka Bogdanovića, „Etnokulturološke teme”, etnolingvistička istraživanja u našoj sredini dobila su još jedan solidan oslonac. Autor je srećno spojio svoje originalne etnolingvističke ideje sa dugogodišnjim dijalektološkim iskustvom, pa je većina ovde okupljenih radova rezultat aktivnog učešća u  radu svrljiške Etno-kulturološke radionice, ali i drugih interdisciplinarnih skupova.

Prilozi, nastali uglavnom na ličnoj terenskoj građi, istražuju tradicionalnu duhovnu kulturu istočne i jugoistočne Srbije. Metodološki je veoma inspirativan prvi prilog koji analizira okolnosti pozdravljanja i obraćanja u govoru sela Bučuma, realizaciju pozdrava u zavisnosti od prilika – pri poslu, o svečanosti, o Božiću i Uskrsu, pozdravljanje na rastanku, pozdravljanje u posmrtnim običajima, ograničenja u pozdravljanju i nove promene u sistemu pozdrava (Pozdrav i poziv, 7–38).

Od posebnog etnološkog značaja je nekoliko radova koji čine otklon od u nas uobičajene lingvističke prakse, to je rad posvećen verovanjima u dobre i loše dane za početak poslova i dane kada ne treba raditi, uz primere zapisa sa terena (Verovanja i praznoverica u vezi sa danima u nedelji, 92–99) i rad o običajnoj praksi i verovanjima u vezi sa imenovanjem i imenima u svrljiškom kraju (Ime i nadimena, 39–45).

Za interdisciplinarna terenska istraživanja vrlo je koristan i autorov upitnik (sa zanimljivim rezultatima primene) za ispitivanje značenja snova o prirodi, koji sadrži sledeće elemente (odgovori se dobijaju na pitanje „Šta znači kad se sanja…”): nebo, sunce, mesec, zvezde, oblak, kiša, sneg, vetar, voda, ostalo (Priroda u snovima, 80–85).

Sistematizacija narodne terminologije je veliki izazov za etnolingvistu – Bogdanovićevi prilozi dobro svedoče šta sve može da bude predmet naučnog istraživanja i pokušaja sistematizacije. Tu je, kao celina, leksika oplodnje (termini koji označavaju manifestaciju polnog nagona, čin oplodnje, prihvatanje semena, neplodnost), trudnoće (oznaka gravidne jedinke, neregularan prekid trudnoće) i mlađenja (čin mlađenja, jedinka koja se mladi, imenovanje mladunčeta) u govorima Svrljiga (Leksika plođenja, 55–66). Bogat novom građom je i prilog posvećen hlebu koji obuhvata kako leksiku, tako i frazeme i kazivanja o hlebu u svrljiškom kraju, posebno kazivanja o hlebu u vreme gladi (Hleb i s hlebom, 46–54).

Bogdanović uočava specifičnosti demonološke terminologije u okolini Crne Trave; ovde se demonologija, bar na  formalnom, jezičkom planu manifestuje kao postojanje demona u svakoj biljci, stvari i pojavi. Ovakvi demoni se pozivaju kad tu stvar treba zaštiti, a dolaze u kletvi, prekoru, prigovoru. U derivacionom smislu naziv demona najčešće se izvodi iz osnove odgovarajuće imenice i u najvećem broju slučajeva je u množini. Nedeljković ih grupiše prema rečima iz kojih su izvedeni: ljudi, osobe imenovane po više osnova, kao i ljudska osećanja (npr. šopci vi šopili); životinje (npr. srnci te ubili); bilje (npr. travci te trovili); predmeti, pojave (npr. soveljci me ubili ako dirnem soveljću) i ostalo, etimološki nejasno (npr. tabarci te ubili, tasci ga ubili i sl.) (Crnotravski demoni, 108–117).

Vrlo su podsticajni i drugi terminološki prilozi – popis i delimičan opis leksike narodnog graditeljstva jugoistočne i istočne Srbije, graditeljstvo seoske kuće sa drvenom konstrukcijom, za čiju je osnovu poslužila građa iz sela Bučuma (Leksika građenja, 67–79); terminologija narodne medicine, sa popisom dijalekatskih reči za imenovanje stanja organizma tokom bolesti (bolesti udare, dobiju se, napadnu/spopadnu, uvate) (Narodna reč kao zdravstvena informacija, 100–107); kao i analiza motivacije naziva zavetnih drveta: zapis, potpis, obrok, miro, vrteno drvo, trešteno drvo (Nazivi zavetnih drveta, 86–91).

Pred nama je knjiga na koju se u našoj sredini dugo čekalo, to je važna i inspirativna knjiga za sve one koji žele da svoja terenska dijalektološka istraživanja obogate i usmere u etnolingvističkom pravcu, ali je istovremeno dobar priručnik za etnologe o tome šta sve lingvisti očekuju od istraživanja tradicionalne kulture.

 

Biljana Sikimić (Beograd)

Bez komentara »

No comments yet.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URL

Leave a comment

You must be logged in to post a comment.

Napravljeno pomoćuWordPressa