Lingvističke aktuelnosti

Upisano u kategoriju: Časopisi, Broj: 11

NAŠ JEZIK  XXXIII/3-4, INSTITUT ZA SRPSKI JEZIK SANU, BEOGRAD, 2000, 185-401 STR.

Časopis Naš jezik za 2000. godinu donosi dvadeset dva rada u sedam rubrika: Gramatika i normativistika, Leksikologija i semantika, Istorija književnog jezika, Etimologija i onomastika,  Prikazi, Bibliografija i Prilozi.

Teme se uglavnom tiču problematike iz savremenog srpskog jezika.

U prvom radu prve rubrike „Kaže se: seo pored nje, ali ne i ustao pored nje; zašto?”, M. Ivić na primeru glagola sesti/ustati pokazuje kako konotacija leksičkog značenja glagola igra važnu ulogu pri izučavanju fenomena inhoativnnosti, odnosno kako reguliše semantičko-sintaksičko ponašanje glagola.

Egon Fekete u radu „O gramatičko-sintaksičkim problemima iskaza stalo mi je do nekoga/do nečega” analizira semantičko-gramatički status lekseme stalo (zaključuje da to nije glagol, već prilog) i razmatra sintaksičku vrednost ovog oblika, tj. u kojim izrazima se on može (i sme) upotrebljavati.

Bogdan Dabić u radu „Beleške o kategoriji jediničnosti u srpskom jeziku” analizira kategoriju gramatičkog broja u srpskom jeziku, pri čemu se naročito zadržava na kategoriji singulativa razmatrajući njegovo funkcionisanje, gramatičko-semantičke karakteristike  i moduse njegovog pojavljivanja.

Branislav Ostojić u članku „Reparticija i konkurencija nastavka genitiva množine imenica ženskog roda sa suglasničkom skupinom na kraju osnove”, polazeći od činjenice da genitiv množine imenica ženskog roda na suglasnik nema jedinstvenu normu nego se javlja u varijantama, na osnovu materijala iz udžbenika, priručnika, pravopisa i rečnika književnog jezika, analizira reparticiju dubletnih nastavaka imenica ovog tipa i zaključuje čime je uslovljena njihova konkurencija.

U radu „Sufiks -ist(a) u srpskom standardnom jeziku“ Božo Ćorić na materijalu od nekoliko stotina izvedenica ekscerpiranih iz standardnog jezika, dnevne i nedeljne štampe analizira imenice izvedene sufiksom -ist(a) i njegovim varijantama -ionist(a)  -alist(a) i daje sihroni opis njihovih tvorbeno-semantičkih osobina pokazujući veliku produktivnost datog sufiksa u savremenom srpskom jeziku.

Stanimir Rakić u radu ”O kraćenju dužina prvih komponenata imeničkih složenica u srpskom jeziku” na korpusu imeničkih složenica iz Matičinog Rečnika srpskohrvatskog književnog jezika ekscerpiranih u radu „Imeničke složenice u savremenom srpskom književnom jeziku” Dušanke Vukićević (podaci o radu navedeni u literaturi), dokazuje pravilo da se u srpskom jeziku dugi slogovi prvih komponenti u imeničkim složenicama krate i kada su pod akcentom.

Analizirajući sa normativnog stanovišta varijante letilica i let(j)elica Milan Šipka u radu „Letelica ili letjelica? (za čvršće kriterijume normiranjna)“ dokazuje da nema razloga da se oblik letilica proglasi normativnim, što je učinjeno u Pravopisu srpskoga jezika Matice srpske (1993). Na osnovu iscrpne analize on opovrgava tvrdnje koje autori Pravopisa iznose u prilog normiranju datog oblika, i pri tome se zalaže za čvrste kriterijume normiranja.

Poslednji rad prve rubrike „Nejednaki oblici jednog glagola (žvakati/žvatati) Asima Pece donosi analizu normativnih aspekata konkurentnih oblika prezenta glagola žvakati/žvatati.

Drugi odeljak “Leksikologija i semantika” sadrži rad Stane Ristić „Ekspresivna leksika u najnovijem omladinskom žargonu i u savremenom srpskom jeziku (sociolingvistički aspekti upotrebe i razvoja)  i Prvoslava Radića  “Otići do kumine kuće”.

U prvom radu se sa sociolingvističkog aspekta analizira ekspresivna leksika urbanog omladinskog žargona, i pokazuju promene i kontinuitet u razvoju ekspresivne leksike savremenog srpskog jezika dok drugi rad donosi semantičku analizu frazeologizma „otići do kumine kuće”,  koji je autor zabeležio u srednjem Pomoravlju (selo Miloševo kod Jagodine), a čiju potvrdu nije našao u vodećim srpskim i hrvatskim rečnicima.

Rad Brankice Čigoje „Nastanak i struktura srpskog književnog jezika” sadrži pogled na razvoj srpskog književnog jezika od vremena malih kneževina, srednjevekovnih carevina do pojave građanskog društva i formiranja moderne srpske države polovinom XIX veka.

U rubrici “Etimologija i onomastika” rad „Priče” Nedeljka Bogdanovića donosi analizu  mikrotoponima Priče (jugoistočna Srbija) i autorove hipoteze o nastanku njegovog oblika.

Rubrika „Prikazi” ovog broja časopisa posvećena je sledećim knjigama: Osnovi leksikologije i srodnih disciplina  (Danka Šipke) – Darinka Gortan-Prelek, Pravopis srpskog jezika Priručnik za škole – Miroslav Nikolić, Lingvističke studije (Ivana Klajna) – Đorđe Otašević, Lica jezika (sociološkolingvističke teme) (Ranka Bugarskog) – Vlado Đukanović, Simpozijum o bosanskom jeziku (zbornik radova) – Branislav Brborić,  Slavistika. Srbistika (V.P. Gutkova) – Sreto Tanasić, Rečnik savremenog srpskog književnog jezika s jezičkim savetnikom (Miloša Moskovljevića) - Egon Fekete i Zašto se kaže? (Milana Šipke) – Brankica Čigoja.

U rubrici „Bibliografija” štampana je Bibliografija radova iz morfologije i tvorbe reči (1950-2000) Milice Radović-Tešić  i Vesne Lompar, nastala kao rezultat rada autorki u Komisiji za morfologiju i tvorbu reči Odbora za standardizaciju srpskog jezika. Ova neselektivna bibliografija sadrži spisak publikacija, radova i stručnih tekstova iz morfologije i tvorbe reči savremenog srpkog (ranije srpskohrvatskog) jezika u rasponu od 50 godina.

Poslednja rubrika „Prilozi” donosi prilog Branka Milićevića Vidovi diferencijacije između govora i književojezičke norme i skupljenu građu Đorđa Otaševića Nove i nezabeležene reči (II) sa rečima koje ne beleže postojeći rečnici srpskog jezika, kao ni rečnici stranih reči.

Dragana Ratković (Beograd)

Bez komentara »

No comments yet.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URL

Leave a comment

You must be logged in to post a comment.

Napravljeno pomoćuWordPressa