Lingvističke aktuelnosti

Upisano u kategoriju: Prikazi, Broj: 11

SRPSKI JEZIK V/1-2, Naučno društvo za negovanje i proučavanje srpskog jezika, Beograd, 2000, 906 str.

 

Ovaj broj časopisa „Srpskog jezika”, posvećen Aleksandru Beliću i sastavljen iz šest različitih delova, počinje bibliografijom radova A. Belića koju je priredila Marija Vučković. Radi se o izvesnoj dopuni najnovije bibliografije njegovih radova koju su priredile Irena Grickat i Slavica Ilić i koja je objavljena u 14. tomu Izabranih dela Aleksandra Belića (Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2000). U bibliografiji „Srpskog jezika” M. Vučković je pokušala da popuni neke praznine unoseći neobuhvaćene bibliografske jedinice ili upotpunjujući podatke o nekim već objavljenim bibliografskim jedinicama. U ovom prvom delu O Aleksandru Beliću u časopisu su dati uglavnom prigodni tekstovi koji se odnose na različite domene Belićevog rada. U odlomku iz govora Radosava Boškovića povodom Jubileja prof. Aleksandra Belićapedesetogodišnjice njegova nastavničkog rada, održanog 22.10.1950., ističe se  značaj Belićevog lingvističkog rada, a naročito značaj njegovog interesovanja za srpskohrvatski jezik koji mu je bio centralni predmet istraživanja. Rad Radmila Marojevića, Aleksandar Belić kao komparativista i paleoslavista sa aspekta novijih dostignuća kritički predstavlja rezultate Belićevog učenja u naslovljenoj oblasti, pri čemu se naročito ističe metodološki značaj Belićevog naučnog nasleđa. Radoje Simić je posvetio dva rada A. Beliću. U radu Aktuelnost Belićevih pogleda na sintaksu ističe tri glavna punkta  na kojima je njegova sintaksička teorija sačuvala aktuelnost do naših dana. To je učenje o rečenici, teorija o indikativu, relativu i modusu i njegov pogled na sintagmatiku uopšte. U radu Funkcija, značenje i forma jezičkog znaka R. Simić na osnovu Belićevog učenja o prirodi jezičkog znaka razmatra pitanja funkcije, značenja i oblika kao elemenata znakovne strukture i njihovog međusobnog odnosa. U zaključku određuje suštinu „znakovnosti”, a s tim u vezi i predmet nauke o jeziku. Milorad Dešić u radu Akcenat u Pravopisu Aleksandra Belića istakao je značaj beleženja akcenata u Belićevom Pravopisu iz 1950, ali je ukazao i na izvesne propuste koje se ogledaju u nepodudaranju akcentovanih reči osnovnog dela Pravopisa sa rečima iz njegovog rečnika. Živojin Stanojčić u radu O univerzalnosti Belićeve kategorije „ jezičko osećanje” na primeru morfosintaksičke strukture genitivskih  sintagmi s leksemama grad i varoš, bliže određenih predlozima sa i iz, ukazuje na univerzalnost Belićevog pojma jezičko osećanje. Miloš Kovačević u radu Belićevi pogledi na stilistiku predstavlja njegove radove u kojima se pored opštelingvističkih pitanja bavio i pitanjima iz stilistike srpskog jezika, istakavši da se Belić od svih oblasti jezika ponajmanje bavio stilistikom.

Drugo poglavlje časopisa „Srpski jezik” posvećeno je još jednom velikanu srpske filologije. Ovo poglavlje pod naslovom O Ljubomiru Stojanoviću obuhvata nekoliko važnih tekstova o delatnosti Lj. Stojanovića. Tekst Aleksandra Belića Ljubomir Stojanović donosi Belićevo sećanje na ovog svog učitelja, kome iskazuje zahvalnost. Belić ističe Stojanovićevu skromnost i patriotizam, kao i njegov veliki doprinos nauci srpskog jezika (osvrće se na njegove naučne rasprave, na pristupnu akademsku besedu, na monografiju o Vuku S. Karadžiću, na izdavanje starih zapisa i natpisa i dr.). U ovom poglavlju dat je i tekst Stojanovićeve pristupne besede prilikom prijema u Akademiju, u kome je izneta teorija o postanku glavnih dijalekata srpskog jezika. Predstavljena je i Bibliografija izabranih radova Ljubomira Stojanovića koju je priredila Anđelka Milojković.

Najobimnije poglavlje pod naslovom Rasprave i članci obuhvata 29 radova iz različitih oblasti jezika, i to kako domaćih tako i stranih lingvista. Pregled sadržaja ovog poglavlja ilustrovaće samo naslovi radova i imena autora ili kratak osvrt na sadržaj pojedinih radova. Tako su u ovom poglavlju dati sledeći radovi: Irena Grickat – Semantički potencijali u nekim nepromenljivim rečima, Трубачев О. Н.Региональный славянский суффикс *-otja (продолжение одной лингвистической идеи Бошковича),  Asim Peco – Prefiksalni i prefiksalno-sufiksalni toponimi tipa Podbrdo i Podbrđe, Branislav Ostojić – Jezička struktura crnogorskih zakonika 19. vijeka s posebnim osvrtom na njihovu leksičku slojevitost, Radmilo Marojević – Neka pitanja kritike teksta Gorskog vijenca (II), Penka Barakova – Един поглед върху някой фонетични и правописни разлики между българския и сръбския език (u kratkim crtama opisuje osnovne fonetske i pravopisne razlike između bugarskog i srpskog jezika); Stana Ristić u            

radu Pogrdni ekspresivi iz  časopisa „Skoroteča” 1844. gод. (sociolingvistički i lingvokulturološki aspekti) (na osnovu stereotipa zasnovanih na parametru pola utvrdila je kontinuitet u razvoju srpskog jezika u sferi ekspresije određenog tipa). Milan Stakić u radu Palatalizacije i alternacije zadnjonepčanih suglasnika naglašava razliku između  pojmova (i termina)  palatalizacije (promena) kао praslovenskog glasovnоg zakonа i alternacije (smenjivanjа) kао morfonološkе pojavе u savremenom srpskom jeziku. Slede radovi iz morfologije, tvorbe reči i leksikologije: Rajna Dragićević – O partikularizatorima - sadržavačima, Slobodan Marjanović – Još o značaju derivatoloških sredstava za morfološku klasifikaciju; iz komparativistike: Božinka Petronijević – Propria-derivate – Kreative Wortibildung des Deutschen, Nada Đokić – O nekim osobenostima ličnih zamenica u francuskom i u srpskom jeziku i Slobodan Stević – Svakodnevna jezička upotreba u italijanskom i srpskom jeziku; iz istorije jezika: Rajka Bigović-Glušica – Morfološko izjednačavanje instrumentala i socijativa kod crnogorskih pripovjedača, Jelica Stojanović – Osobenosti dvojine u Bjelopoljskom četvorojevanđelju i Predrag Dilparić – Imeničke suglasničke osnove muškog roda u suprasaljskom zborniku; iz gramatologije: Vanja Stanišić – Грамматология – графическая лингвистика; iz onomastike: Mihailo Šćepanović – Zoonimija podjavorskih sela I; iz pozorišne stilizacije: Rada Stanarević – Dva avangardna komada Petera Vajsa; iz stilistike: Jelena Jovanović – Tri aspekta analize iskaza i Aleksandar Milanović – Stereotipnost i kreativnost u strukturi novinske vesti pri genezi srpskog novinarskog podstila i iz etnolingvistike: Biljana Sikimić u radu Magija mešenja hleba  na osnovu terenske i etnografske građe iz Banata i istočne Srbije, sa etnolingvističkog aspekta analizira verbalnu i akcionu komponentu tradicionalnog mešenja hleba; Tanja Petrović – Magija promene vremena i Marija Vučković – Uho u balkanskoslovenskim tajnim zanatlijskim jezicima.

Poglavlje pod naslovom Prilozi čine sledeći prilozi: Drago Ćupić – Dijalekatski (regionalni) rečnici srpskog jezika; Miloš Okuka – Od jugoslovenskog integralizma do jezičke strukture; Stanislav Stanković – Dosadašnja obaveštenja o prizrensko-timočkim govorima na vlasotinačkom zemljištu i u susednim oblastima; Olivera Milićević – Tuđa ruka. Udeo subjektivnog u umetničkom prevođenju savremene poezije; Smilja Srdić – Der Wortschatzwandel im Deutshen; Angela Richter Remarks abaut the specific organization of the text in Mirko Kovač’s „Vrata od utrobe”; Larisa Čović – Analize prevoda lirske pesme Desanke Maksimović na ruski jezik; Sonja Nenezić – O jednom tipu pridjevskih složenica u srpskom jeziku; Miodarka Tepavčević – O jednom tipu bezličnih egzistencijalnih rečenica u jeziku Petra II Petrovića Njegoša; Dragana Novakov – Nazivi bolesti odnosno uzroka smrti u matičnim knjigama umrlih (18891944) i Veselin Petrović – Iz akcenatske problematike govora sela Bjelojevići (kod Mojkovca).

Poslednje poglavlje Kritike i prikazi predstavlja značajne publikacije iz stilistike: Radoje Simić – Stručno urađena i dobro promišljena knjiga (Novo Vuković, Putevi stilističke ideje, Jasen, Nikšić, 2000); Radoje Simić – Poetološka i lingvistička struktura jezika Vaska Pope (Jelena Jovanović, Poetska gramatika Vaska Pope, Naučno društvo za negovanje i proučavanje srpskog jezika, serija V, Mala lingvistička biblioteka, br. 1, Beograd, 2000); iz konverzacije: Smiljka Stojanović – Knjiga o konverzaciji (Slobodan Stević, Analiza konverzacije, Filološki fakultet, Beograd, 1997); iz makedonske onomastike: Prvoslav Radić – Iz najnovije makedonske onomastičke produkcije (1. Božidar Vidoeski, Geografskata terminologija vo dijalektite na makedonskiot jazik, MANU, Skopje, 1999; 2. Olga Ivanova, Studii od toponimijata i antroponimijata, Institut za makedonski jazik ”Krste Misirkov”, posebni izdanija, kniga 30, Skopje, 1999; 3. Trajko Stamatoski, Marinko Mitkov, Jazikot na iminjata, Matica makedonska, Skopje, 2000); iz tvorbe reči: Jelena Kostić – Nove metode u izučavanju tvorbe reči (1.Wolfgang Motsch, Deutsche Wortbildung in Grundzugen, Walter der Gruyter, Berlin, New York, 1999; 2. Božinka Petronijević, Deutsche -i und -o Derivate. Neue Tendezier Wortbildung des Deutschen, Naučna knjiga, Beograd, 2000); iz metodike nastave: Dragana Veljković-Stanković – O sticanju znanja (Prilozi nastavi srpskog jezika i književnosti, Časopis društva nastavnika srpskog jezika i književnosti Republike Srpske, Banja Luka, 2000); iz slavistike: Ljiljana Đurašković – Radoznao i pažljiv istraživač (Radmilo Marojević, Staroslovenske studije, Filološki fakultet, Beograd, Nova svetlost, Kragujevac, 2000)  i iz leksikologije: Mihailo Šćepanović – Nikolićev rečnik (Miroslav Nikolić, Obratni rečnik srpskoga jezika, Matica srpska, Institut za srpski jezik SANU, Palčić, Beograd, 2000).

Rubrika  IN MEMORIAM donosi tekst Milana Stakića posvećen profesoru Svetozaru Nikoliću.   

 

Vladan Jovanović  (Beograd)

 

  

Bez komentara »

No comments yet.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URL

Leave a comment

You must be logged in to post a comment.

Napravljeno pomoćuWordPressa