Lingvističke aktuelnosti

Upisano u kategoriju: Prikazi, Broj: 15

 Danko Šipka (Arizona)

 

Ljiljana Progovac: A SYNTAX OF SERBIAN: CLAUSAL ARCHITECTURE.

 

Knjiga o kojoj govorimo dolazi od poznatog istraživača u oblasti tzv. formalne sintakse. Ljiljana Progovac, profesor lingvistike na Wayne State University (http://www.clas.wayne.edu/unit-faculty-detail.asp?FacultyID=71), poznata je po svojoj monografiji pod naslovom Negative and Positive Polarity: A Binding Approach iz 1994, kao i po brojnim sintaksičkim radovima unutar pristupa upravljanja i vezivanja, pa onda i minimalizma.

Polazna tačka ove monografije jeste potreba da se „u konherentan prikaz povežu razbacani rezultati istraživanja o srpskoj sintaksi” (Predgovor). Zadovoljavajući ovu očiglednu potrebu, autorka primjenjuje jasnu nadređenu tvrdnju, hipotezu o tome da se srpska rečenična arhitektura može objasniti primjenom četiri funkcionalne projekcije (polaritet, aspekt, slaganje, vreme), pri čemu se svaka od navedenih projekcija realizuje u subjekatskom i objekatskom sloju. Sledeći dijagram, koji je, sasvim prikladno, višestruko ponovljen na nekoliko ključnih mesta u tekstu predstavlja formalni izraz pomenute hipoteze:

 

Tekst je organizovan i raščlanjen tako da se pruže dokazi za ovu hipotezu. Tekst se odlikuje dobro definisanim argumentacionim tokom, dobro je organizovan, a način predstavljanja je štedljiv, ali u svakom trenutku potpuno jasan i iscrpan.

Nakon kratkog uvoda (s. 1–10), gdje se daje pregled teksta, u narednih sedam poglavlja autorka izlaže morfološke dokaze postulirane rečenične arhitekture srpskog jezika

Drugo poglavlje (s. 11–42) tako obrađuje oblast konfiguracija reda riječi i repertoar osnovnih pravila pomjeranja (pomjeranje upitnih riječi, dizanje glagola, dizanje kvantifikatora, pomjeranje imeničke sintagme). Ovo poglavlje zapravo priprema teren za analizu pojava u narednih sedam poglavlja. Objašnjavajući red riječi, autorka eliminiše potrebu pravila premetanja, postulirajući da je red riječi posljedica drugih pravila pomjeranja. Ovaj trend štedljivosti objašnjenja konsekventno je primjenjen kroz cijelu monografiju.

Sljedeće poglavlje pod naslovom Dopunjivačke i polaritetne sintagme (s. 44-56), ponovo promišlja ono što se obično naziva dopunjivačkim sintagmama (CP) dajući im status polaritetnih sintagmi subjektnog sloja (PolsP) dok se negacijske sintagme (NegP) predstavljaju kao polaritetne sintagme objektnog sloja PoloP. Ovo je sljedeći važan korak u smanjivanu broja funkcionalnih projekcija.

Četvrto poglavlje (s. 57-90) Obrađuje Sinagme vremena, sintagme slaganja i ekspletivno se. Ovo poglavlje ojačava argument razlikovanja subjektnog i objektnog sloja. Slaganje subjekta i predikata tako se smješta u AgrsP a zamenica se podpada pod AgroP.

Sljedeće poglavlje Aspekatske sintagme (s. 91-124) nastavlja argument o dva sloja za funkcionalne projekcije, gdje je aspektualna prefiksacija povezana sa AspoP dok aspektualna sufiksacija leži u domenu AspsP.

Peto poglavlje U glavi klauzule: klitike na drugom mestu (s. 125-166) predstavlja doprinos debati o prirodi drugog mesta klitika u srpskom. Autorka jasno podržava sintaksičko objašnjenje odbacujući prozodijske faktore, po njenim rečima: uzima se da je drugo mesto klitika posledica smeštanja glagola na drugo mesto. Klitike se kao funkcionalne glave pridružuju glagolima koji se pomeraju na svoja mesta, obuhvataju enklitike i povlače ih na njihovu ispoljenu poziciju: najvišu glavu u klauzuli.” (s. 166).

Negativno slaganje, polaritet i dve polaritetne sintagme (s. 167-196), sljedeće poglavlje, pruža dodatne dokaze potrebe dvoslojne rečenične arhitekture u oblasti polariteta. osnovna ideja je da i +negativno i –negativno treba da bude provjereno.

Osmo poglavlje (s. 197-212) obrađuje zamjenicu to u njene tri funkcije: deiktičkoj, anaforskoj i vezane promjenjive. Mada unekoliko izolovan od glavnog toka argumenta, ovo poglavlje ipak pruža dokaze u prilog autorkinom pristupu o drugoj poziciji klitika.

Zaljučak, u osnovi rekapitulacija glavnih teza, nalazi se u devetom poglavlju.

Knjiga je opremljena imensko-predmetnim indeksom i spiskom literature.

Monografija o kojoj govorimo je izvanredno organizovana i zasniva se na temeljitom istraživanju. Tok argumenta dosljedno je sproveden a dokazi su pruženi na odgovarajućim mjestima. Autorki je uspjelo da pruži dobro organizovanu prezentaciju srpske rečenične arhiteture povezujući dosadašnja istraživanja (autora poput Brownea, Boškovića, Ćavara, Franksa i drugih) uvodeći istovremeno niz novih ideja. Monografija je tako važan doprinos minimalističkom programu, sa srpskim kao pojedinačnim slučajem. Ovo međutim nije jasno iz naslova, što sa sobom nosi rizik da se ova knjiga shvati kao deskriptivna sintaksa srpskog jezika, što sasvim sigurno nije.

Treba pomonuti i to da autorkina, inače izvanredna, težnja štedljivosti opisa, ostavlja pojedine pojave po strani. Na primjer, slučajevi kao na-spavati se tretiraju se kao prefiksirani glagoli sa zamjenicom (s. 114). Nastranu to što je se ovdje partikula a ne zamjenica, treba se zapitati zašto na-…se nije interpretirano kao cirkumfiks sa slobodnim drugim dijelom (oblik *naspavati ne postoji). Slično tome, srpski ima obilježje sekundarne imperfektivizacije tipa trčati – trčkarati, voziti – vozikati, kašljati – kašljucati. Ovdje se svakako radi o derivaciji, ali tako je i kod svih perfektivizacijskih prefiksa obrađenih u ovoj monografiji. Nadalje, ako ova monografija treba da ima širi teorijski opseg, onda je problem i to što je sekundarna perfektivizacija sasvim normalna u nekim drugim jezicima, tipa poljskog pisać – pisywać. Slično tome, durativnosti i iterativnost (predstavljene kao apsolutne kategorije u ovoj monografiji) zapravo su zavisne od konteksta, npr. Ona sada kupuje durativno Ona tu kupuje svake sedmice. Ove manje primjedbe svakako ne narušavaju izuzetno visok nivo ove monografije.

Bez komentara »

No comments yet.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URL

Leave a comment

You must be logged in to post a comment.

Napravljeno pomoćuWordPressa