Lingvističke aktuelnosti

Upisano u kategoriju: Osvrti, Broj: 14

А. К. Смольская: СЛАВЯНСКИЕ СТУДИИ. Одесса, 2001.

U monografiji Adelaide K. SmoljskeSlovenske studijeizloženi su radovi koje je autorka objavila tokom poslednje dve decenije XX veka. Jedan broj tekstova su delovi njene doktorske disertacije pod nazivom “Razvoj imenske tvorbe u srpskohrvatskom jeziku”.

Monografija se sastoji iz dva dela. U prvom delu razmatraju se neka pitanja dijahronijske i kontrastivne derivatologije slovenskih jezika.

U radu Dijahronijske konstante slovenske derivacije i femininski sufiksi u književnom jeziku srpskohrvatskog regiona razmatra se konkurencija formanta ženskog roda na -k- i -c-. Autorka zaključuje: ako je motivator muškog roda na -ant/-ent, onda se 53,2% nomina feminina tvori pomoću sufiksa -kinj(a), pomoću sufiksa -ic(a) 45,2%, a svega 1,6% imenica ženskog roda se tvori pomoću sufiksa -k(a); ukoliko je motivator muškog roda na -ist, 77,8% imenica ženskog roda se obrazuje pomoću sufiksa -kinj(a), 21,5% pomoću sufiksa -ic(a), a 0,7% pomoću sufiksa -k(a); u slučaju da se motivator muškog roda završava na -at onda 78% nomina feminina se obrazuje pomoću sifiksa -kinj(a), 9,8% pomoću sufiksa -ica, a 12,2% se tvori sufiksom -k(a). Nomina feminina na -k(a) motivisane imenicama muškog roda na -or/-tor, -er i -ir frekventnije su od imenica na -ic(a). Procentualni odnosi se kreću između 80% i 20%.

U članku Evolucija tvorbe reči u srpskom jeziku i njeno proučavanje izlaže se istorijat dijahronijske i sinhronijske tvorbe reči u srpskom jeziku. Početak sinhronijskog opisivanja tvorbe reči autorka vezuje za radove Vuka Karadžića i Đure Daničića. Sredinom XX veka pojavili su se celoviti opisi srpske tvorbe A. Belića, M. Stevanovića. Druga polovina XX veka vezuje se za delo R. Boškovića. Boškovićevi sledbenici su J. Matijašević, M. Stakić i dr. Od dijahronijskih radova druge polovine XX v. izdvajaju se radovi O. Ristić, B. Ćorića itd.

Sledeći rad u monografiji pod nazivom Tvorbene kategorije i njihovi arhimodeli razmatra pojmovetvorbeni tipitvorbeni model“. Primeri za teoriju navode se iz nominacije naziva lica u srpskohrvatskom jeziku. U rusistici se sve češće zamenjuje termin “tvorbeni tip” terminom “tvorbeni model” što se objašnjava “opštom tendencijom u nauci ka proširivanju načina modeliranja”. Prema jednima tvorbeni model je identičan tvorbenom tipu. Prema drugima (kojih je više) model je formalno ili semantički podvrsta tvorbenog tipa

Autorka u radu Vuk Karadžić i zakonitosti tvorbe srpskohrvatskog areala zaključuje da srpskohrvatski književni jezik novoga vremena ima u tvorbenom sistemu niz važnih zakonitosti: čuva neke staroslovenske formante koje su drugi slovenski jezici izgubili; za njega je karakterističan aktivan proces intelektualizacije iskonsko narodnih afiksa; sadrži u derivacionim poljima aktivne obrasce i to paralelno, ali ne i distributivno.

Predmet rada Uticaj semantike na oblik termina i njihovih govornih ekvivalenata je uzajamna povezanost semantike i sufiksalnog oblika reči pri gradjenju hibridnih femininuma sa stranim opštim delom i domaćim sufiksom.

Promenama u tvorbenim normama srpskog književnog jezika XIX v. kao i pitanjem distribucije femininskih sufiksa u srpskohrvatskom jeziku bave se istoimeni radovi.

U radu Uloga homonimije u imenskoj derivaciji srpskohrvatskog jezika autorka zaključuje da potpun i tačan sistemski opis derivacije zahteva uzimanje u obzir homonimske situacije raznih tipova, naročito kada je reč o homomorfemskim formantima.

Od dijahronijskih radova u prvom delu monografije posebno su zanimljivi: O istoriji sufiksa -lja u srpskohrvatskom jeziku i Istorija jednog opšteslovenskog tvorbenog modela u ruskom jeziku.

Cilj rada O stranim sufiksima u srpskoj i hrvatskoh femininskoj derivaciji je definisanje korpusa femininativa sa sufiksom -es(a), -is(a) u srpskom i hrvatskom jeziku, ukazivanje na njihov derivacioni status. Autorka zaključuje da ovi sufiksi ne mogu da izdrže konkurenciju slovenskih sufiksa i da su neproduktivni.

U radu Sufiks -kinj-a i hibridni derivati u srpskom jeziku (na južnoslovenskoj osnovi) potvrđuje se teza R. Boškovića o većem čuvanju sufiksa na -c- na zapadu južnoslovenskog areala u poređenju sa bugarsko-makedonskom podgrupom.

U članku Neke diskursne funkcije izvedenica razmatra se ulazak andronima (nazivi žene po mužu i ćerke po ocu) u publicističkom stilu srpskohrvatskog jezika. Jedan od uzroka pojave andronima je diskursna morfološka asimilacija, zatim uticaj nomina profesionalia ženskog roda na prezimena lica ženskog pola.

Jednostrukturni formanti u slovenskim jezicima, sufiksanin u ruskom i bugarskom jeziku je tema poslednjeg članka u prvom delu monografije

Drugi deo monografije posvećen je gramatici, leksici i onomastici slovenskih jezika.

U radu Semantička kategorija lica/ne-lica i gramatički srednji rod u slovenskim jezicima autorka izdvaja slovenske jezike koji imaju lične nominante srednjeg roda, ali koji dopuštaju transpoziciju roda samo za lica muškog roda; zatim izdvaja slovenske jeziku, koji imaju lične nominante srednjeg roda i koji dopuštaju njihovu transpoziciju kako u muškom, tako i u ženskom rodu; kao treće izdvaja slovenske jezike koji imaju lične nominante srednjeg roda samo za raritete i koji su izgubili vezu srednjeg roda sa kategorijom lica i kategorijom živo/neživo; kao četvrto izdvaja indoevropske jezike romanske grupe koji su izgubili srednji rod i, kao peto, izdvaja indoevropske jezike (npr. engleski) koji su sasvim izgubili kategoriju supstantivnog gramatičkog roda.

Rad Jezička norma i femininumi se bavi nominacijama koje se javljaju u obliku sufiksalnih derivata ili kao supstantivi, dok se u članku Međuodnos gramatičkih i semantičkih kategorija kod imenica u srpskom jeziku sugeriše izučavanje u okviru teksta kategorije živog/neživog zajedno sa gramatičkim kategorijama, npr. roda, broja i padeža.

U članku Poređenje srpskog i ukrajinskog jezika autorka dolazi do sledećih zaključaka: 1. u oba jezika srednji rod funkcioniše i kao nominacija za živo i neživo, uključujući i lične nominacije. “2. razlika se sreće u funkcionisanju supstantivnih prideva i zamenica roda neutrum; 3. maskuline lične nominacije srednjeg roda u oba jezika imaju dosta jaku tendenciju ka sintaksičkoj transpoziciji rodova; 4. kad su u pitanju femininske nominacije u obliku srednjeg roda, rod determinantnih leksema u srpskom jeziku se uvek podudara sa rodom upravne imenice; 5. književno normiranje u oba jezika mora koristiti zakonitost upotrebe sintagmatskog izraza prirodnog roda”.

Od ostalih radova koji se sreću u monografiji izdvajamo: Sintaksički problemi maskulinizacije, O nekim karakteristikama jezika Miloša Crnjanskog, Južnoslovenski tragovi u toponimiji juga Ukrajine, Prezime i ime Vuka Karadžića u istoriji srpske antroponimije, Lik vile u mitologiji južnih Slovena, Aktuelni problemi istraživanja Hilandarskih listića, Iz istorije puškinistike: zbornik I.V.JagićaA.S.Puškin u južnoslovenskim književnostima“, Imenski književni fond V.I.Grigoroviča u Univerzitetskoj biblioteci u Odesi.

Na kraju knjige data je bibliografija radova autorke.

Naučna monografija profesorke dr Adelaide Kostantinovne Smoljske predstavlja značajan doprinos srbistici i slavistici, pa je stoga naučnoj javnosti toplo preporučujemo.

Jovan Ajduković (Beograd)

Bez komentara »

No comments yet.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URL

Leave a comment

You must be logged in to post a comment.

Napravljeno pomoćuWordPressa